Kategori: HABERLER

Tacikler ve Kırgızlara iki ülkede bulunma kolaylığı

15.10.2018

Avesta ajansına göre Tacikistan vatandaşları 60 gün Kırgızistan’a kayıt yaptırmadan kala bilirler.

Kırgızistan Parlamentosu, 11 Ekim’da yaptığı toplantıda milletvekilleri Tacik ve Kırgızların her iki ülkede kayıt yaptırmadan  bulunma Anlaşmanın onayladılar.

Bu Anlaşmaya göre, Kırgızistan Cumhuriyeti vatandaşları Tacikistan’da, Tacikistan Cumhuriyeti vatandaşları Kırgızistan’da,  60 güne kadar (şu anda -5 gün)  yetkili makamlar tescil etmeden kalmalarını öngörmektedir.

Türkistander Haber Merkezi

 

Devami

Özbekistan’da ekonomik durum ağırlaşıyor

14.10.2018

Özbekistan’da asgari ücretin 24 dolar (yaklaşık 140 TL) olduğu, zenginler ve fakirler arasındaki farkın giderek arttığı bildirildi.

Özbekistan’da asgari ücret, 1 Kasım’dan 202.730 Som yani  24.78 dolar olarak belirlendi. Uluslararası Finans kurumları Özbekistan’ı zengin ve fakirler arasında farkın dünyada en büyük ülkelerden biri olarak tanıdıklarını belirtti.

Cumhurbaşkanı Mirziyev’in kararıyla bütçe kurumlarında çalışanlarının maaşları, emekliler ve öğrencilere verilecek ücretler yüzde 1 Kasımdan itibaren yüzde 10 oranında artacak.

Daha önce Oxfam ve Uluslararası Kalkınma Grubu (IFC), Özbekistan’ın zengin ve yoksul arasında önemli bir boşluğa sahip ülkelerden biri olduğunu belirtmişti.

BBC

Devami

3-TURKİSTON QURULTOYI YAKUNLANDİ

4 oktiyabr 1938 yilgi qatagon  qurbonlari  Turkiyada yod  etildi.

8 oktyabr 2018 / Kastamonu

Ötgan hafta Kastamonu’da ötkazilgan 3-Turkiston Qurultoyi  ilmiy kengashning ikkinchi kunida o’qilgan hisobatlar va yakuniy baholash yig’ilishi bilan yakunlandi. 3-Turkiston Qurultoyi TürkistanDer va Kastamonu Universiteti tomonidan tashkil etilgan va bundan tashqari, Prezidentga boğliq bo’lgan TIKA va TÜRKSOY tomonidan qo’llab-quvvatlandi.

Turkiston Qurultoyinin ochilish kunida TURKSOY tomonidan tayyorlangan Turk Dunyosi rasm körgazmasiga ziyoratchilar  tashrif buyurdi . Undan keyin 2 kun davom etadigan “Kafkaziya  va Turkistonda 1938 yil qatliomi va tasirlari/migratsiya, surgun va hurriyat mavzusida bir simpozium böldi. Simpoziumda 14 majlisda 79 qatnashuvchi tarafidan 65 maqola taqdim etilidi. Turkiyaning turli Universitetlaridan kelgan olimlar shuningdek, O’rta osiyo Turkiston ulkalari, Ozarbayjon, Eron va Bolqon ölkalaridan kelgan yozuvchilar olimlar maqola va hujjatlarini muhokama qilishdi.

3-Turkiston Qurultoy ochilishida  Kastamonu Universiteti Rektori Seyit Aydin, Kastamonu Hokimi Yaşar  Karadeniz, Shahar hokimi Tahsin Babash, Garnizon Qumondoni Polkovnik Gamze Aydoğdu, TÜRKSOY  bosh Kotibining Yordamchisi Professor Doktor  Fırat Purtash va 3-Turkiston Qurultoyi  Tashkiliy Qo’mita Raisi Professor Doktor Orhan Kavunçi ishtirok etishdilar.

Ochilishda Prof.Dr.Orhan Kavunji, Prof.Dr.Seyit Aydın, Prof.Dr.Fırat Purtash, Hokim Yashar Karadeniz ve TÜRKİSTANDER Raisi  Burhan Kavunçi  nutq so’zladilar. Sharqiy Turkistondagi hassos vaziyat sababi ila ochilish bayonatini mavzu bilan boğliq Datsent.Dr.Erkin Emet taqdim qildi. Emet bayonatida Sharqiy Turkistonning  Hitoy ishğol qilingan 1949 dan bugungacha  bo’lgan özgarishlar va oxirgi holatlarni sarhisob qildi.

Qatnashuvchilar orasida horijdan kelgan 40 dan ortiq qatnasuvchi bor edi. O’zbekistonning mashhur yozuvchilaridan  Nabijon Boqiyev, Hondamir Qodiriy, Dr.Muazzam İbrohimova, Prof.Nodirhon Hasan, Dr Elmurod  Holmat kabi ismlar shuningdek  Qirğizistondan Prof.Olchobay Karatayev, DrZuhra Altımishova, Dr Beishenbek Toktogulov, Aziza Ergeshkyzy, Kairken Adiyet, Ozarbayjondan Zala  Babashova Kastrati, Anar Velioğlu Shririnov, Ali Asker, Dr Elshan İzzetgil, Qozoğistondan Prof. Nursulu CHetin, Akbota Zholdashbekova, Turkmanistondan Berdi Sariyev, Erondan Dr Aliakbar Sefipur, Sharqiy Turkistondan Erkin  Emet va boshqa ko’plab olimlardan  iborat edi. Özbekistonning  mashhur  yozuvchilaridan  Nurulloh Muhammad Roufhonga chet elga chiqishga ruhsat berilmaganligi uchun (OVER) Qurultoyga qatnasha olmadi. 1938 yilning 4 Oktiyabr kuni qatl qilingan Turkiston ziyolilarining  sakson yildan keyin Turkiyada shu tarixda hotirlanishi  hissiy lahzalarni olib keldi. Qatl qilinganlar orasida bo’lgan Abdulla Qodiriyning nevarasining nutqi katta qiziqish öyğotdi. Qodiriy bayonatida bobosi va shahidligi haqida muhim malumotlar berdi.

(Bayonatlar, matinlar  va videolar yaqinda saytimizda yoyinlanadi)

3-Qurultoyning mavzusi bo’lgan  “Ziyolilar qatliomi”  Turkistonning 150 yillik ishğoli tarihida, Stalin davrida qilingan qatliomlar orasida muhim örin tutadi. 500 dan ortiq ziyolining qatlomidan keyin, Turkiston xalqi rahbarsiz va nochorsiz qoldi. 1938 Sovet qatağonida vatan hoini deb  öldirilganlar orasida Turkiston milliy shoiri  Abdulhamid Suloymon CHo’lpon, mashhur romanchi  Abdulla Qodiriy, Abdurrauf Fıtrat kabi shoir va yozuvchilar, Said Nasırhan Tore Saguni (Hokand Türkistan Muhtar Hükümati Maarif Nazırı), Ubaydullah Esadullah Hoca(Türkistan Muhtar Hükümati Rais Yrd), Alihan Bukayhan (Kazakistan AlaşOrda Hükümati Raisi), Rahimbayoğlu Abdulla (Tacikistan Hükümat Raisi), Babakalanoğlu (Tacikistan Hükümat Rais Yrd), Atabayoglu Qaygusiz (Türkmenistan Hükümet Reisi) shuningdek odamlarning rahbarlari, din olimlari, askar va davlat odamlari bor edi. Stalindan keyin kelgan davlat liderlari, 1938 da öldirilgan ziyolilar va olimlarning etiborini qaytarib berishdi(oqlandi). O’zbekistonning poytahti Toshkentda  Qatağon Qurbonlari Hotirasi Muzeyi ismida bu mavzuga alaqador muzey bor. 3-Turkiston Qurultoyiga davat qilingan Muzey boshqaruvchilaridan  Sirojiddin Ahmadov (Muzey Bölim Muduri), Erkin Rajabov (Muzey tadqiqotchisi, tadqiqot yönalishi Özbek Milliy Harbiy Qumondonlari Qatliomi), Bahrom İrzayev (Muzey tadqiqotchisi, tadqiqot yönalishi Diniy Olimlarnin Qatliomi)ning ishtirok etishlari mumkin bo’lmadi.

3-Turkiston Qurultoyida taqdim qilingan bayonatlarning bazilari shulardan iborat.

Sovetlar Davrida Sinfi Kurash va Abdulla Qodiriy(Hondamir Qodiriy), Sovetların Ukrainada Qatliomi; Golodomor (1932-1933 ) (Pr.Dr.Nursulu CHetin), Ellik Yil Sir Saqlangan Qatliom(1938-1988) (Nabijon Boqiyev), 1937-1938 ‘Katta Tozalik’davrida  Turk Ziyolilariga Qo’llangan Zulm va Sovet Gazetalarining roli,  Sibiriya Turklar Birligi Misoli (O’qituvchi Erkam Temir), Qatağon Qurboni  Mutaffakkir  Orazmammet Vepayev (Dr.Tohir Asirov), Hotira Maydoni (Dr Muazzam İbrohimova), Stalinning Qirğizistondagi Ziyolilar Qatliomi(Aziza Ergeshkyzy), Sovetlarning Turkistondagi ‘Hujum Harakati’ Sabablar,Natijalar (Fayzullakhon Otakhonov), Stalin Qatağonlari va Bakuda Qatağonga Maruz Qolgan Turk Dunyosi Ziyolilari (Mehpara Sultanova), Stalinning Muholifatni Tugatish Siyosatining Kelib CHiqishi va Haqiqatlari (Dr Beishenbek Sariyev), 1920-30 Yillardagi Qozoğistondagi Qatliom; Sabab va Natijalari (Pr.Dr Nursulu CHetin), Mustamlaka SHaroitida Qatağonlar Zanjiri; Qachon, Qanday, Nimaga(Nurulloh Muhammad Roufhon), 21.yy Uyğur Drami Migratsiya (Ds.Dr Erkin Emet), So’vetlarning Turk Dunyosida  Qöllagan Buyuk Surgunu (Ds.Dr.Turan Akkoyun), Abdulhamid Sulaymon CHulponnnig Nazaridan Turkiston (Ds.Dr.Aishe CHolpan Yaldız), Stalin Davrida Yashangan Fojiali Hodisa. Qizil Ocharchilik 1929-1933(Kıymet Kojaturk),1943-1953 Yillarida Stalinning Kafkaziya Musulmonlari va Turklariga Qarshi Migratsiya Siyosatini Qisqacha Körib CHiqish (Anar Velioğlu SHirinov), Sovet Hukumatining Ateizmni Talab Qilish Tarğibotining  O’zbek Adabiyotida Aks Etishi (O’zbek So’vet SHoiri Askad Muhtarrning SHiirlari Misolida) (Dr.Murat Halmat),   Tasfiye’nin Siyasi Kurbanları (1930-1938) (Olcobay Karatayev) Sovyetler Birliği’nde Uygulanan Baskı Örneği: Kırgızistan’dan Yapılan Sürgünler (Dr.Zuhra Altımışova), Ağageldi Allanazarov’un “Sürgünler” Romanı ve Sovyet Baskı Döneminin Türkmen Gerçeği (Doç. Dr. Berdi Sarıyev), Stalin Döneminde Sürgün Edilen Hokandlı Kari Burhaneddin Torbak’ın Hatıratı Üzerine (Doç.Dr.Nurettin Hatunoğlu), Repressiya Yıllarının Azerbaycan Edebiyatı Üzerindeki Etkisi ve 1937 Sonrası Milli Kimlik Problemleri (Dr.Zhala Babashova Kastrati), Sovyet Siyasi Mahkumların Eş ve Kızlarının Sürgün Kampı: Aljir (Prof.Dr.Akbota Zholdashbekova), Sovyetler Tarafından Yasaklanan Kırgız Şairleri – Ürkün mü Soykırım mı (Sabırbek Börübay), Sovyetler Birliği Döneminde Sürgüne Gönderilen Kırım Tatarlarına Yapılan Baskılar (Prof.Dr.Kemal Özcan), Baskı Döneminde Türkmenistan ve Türkmenler  (Murat Toylu),  Türkiye’deki Özbek Göçmenlerin Kararlarını Etkileyici Ekonomik Faktörler (Shoirakhon Nurdinova), Erkek Özbek Göçmenlerin İstanbul’daki Yer(li)leşme Serüveni (Necip Fazıl Aras), Stalin Sürgünlerinin Jeopolitik Nedenleri (Dr.Elşan İzzetgil), Sultan Galiyev ve Sovyetlere Muhalefeti (Dr.Sayim Türkman-Dr.Girayalp Karakuş).

Bundan aval 2016 yilda İstanbul Bağchilar Tumanidagi Qurultoyda Yuzinchi Yilida 1916 Qiyomi va Buyuk Turkiston  Qatliomi mavzusi kötarilgandi.

TÜRKİSTANDER HABAR MARKAZİ

 

 

Devami

Шавкат Мирзиёев Ал-Азҳар мажмуаси раҳбарини қабул қилди.Shavkat Mirziyoyev Al-Azhar majmuasi rahbarini qabul qildi

(krıl ve latında)

Шавкат Мирзиёев Ал-Азҳар мажмуаси раҳбарини қабул қилди.

Ўзбекистон Республикаси президенти Шавкат Мирзиёев 11 октябрь куни юртимизга ташриф билан келган Миср Бош имоми, Ал-Азҳар мажмуаси раҳбари шайх Аҳмад Муҳаммад Таййибни қабул қилди. Бу ҳақда президент матбуот хизмати хабар бермоқда.

Давлат раҳбари меҳмонни қутлар экан, Миср президенти Абдулфаттоҳ ас-Сисининг шу йил 4-5 сентябрь кунлари Ўзбекистонга амалга оширган расмий ташрифи икки томонлама муносабатларни ривожлантириш йўлида тарихий қадам бўлганини қайд этди.

Бугунги кунда муқаддас ислом динининг бағрикенглик тамойилларини, маърифий қадриятларини тарғиб этиш, унинг инсонпарварлик моҳиятини сақлаш, диний-маънавий меросни тадқиқ этиш, турли хавф-хатарларга қарши курашиш борасида Ўзбекистон ва Мисрда катта ишлар қилинаётгани учрашувда баён этилди.

Хусусан, «Жаҳолатга қарши маърифат» билан курашиш тамойили асосида исломнинг эзгу ғояларини замондошларимизга, биринчи навбатда ёшларга етказиш мақсадида Тошкентда Ўзбекистон халқаро ислом академияси, Ислом цивилизацияси маркази, Самарқандда Имом Бухорий халқаро илмий-тадқиқот маркази ташкил этилди.

Давлат раҳбари Ал-Азҳар университети билан имзоланган ҳамкорлик меморандумлари диний уламолар, олимлар, малакали профессор-ўқитувчилар ва иқтидорли талабалар алмашувини йўлга қўйишда муҳим аҳамиятга эга эканини таъкидлади.

Ал-Азҳар ўз таркибида ислом тадқиқотлари академияси, университет, маъҳадлар, жоме масжиди, бир қанча илмий марказларни бирлаштирган йирик расмий диний мажмуа ҳисобланади.

Миср Бош имоми Шавкат Мирзиёевга самимий қабул учун чуқур миннатдорчилик изҳор этар экан, Миср президенти Абдулфаттоҳ ас-Сисининг самимий саломлари ва эзгу тилакларини етказди.

Аҳмад Таййиб Ўзбекистон Республикаси президенти томонидан ҳаётнинг барча жабҳаларида амалга оширилаётган кенг миқёсли ислоҳотларни юқори баҳолади.

Ўзбекистонда ислом динининг асл моҳиятини ўрганиш ва тарғиб қилиш, диний-маънавий меросни кенг тадқиқ этиш борасида олиб борилаётган сиёсатни, БМТда илгари сурган қатор ташаббусларини тўлиқ қўллаб-қувватлашини айтди.

У ислом дини равнақига катта ҳисса қўшган Имом Бухорий, Имом Термизий, Имом Мотуридий, Абу Муин Насафий, Маҳмуд Замахшарий сингари буюк уламоларнинг бебаҳо илмий меросини биргаликда ўрганиш муҳим эканлигини қайд этди.

Шайх Аҳмад Таййиб Ўзбекистон халқаро ислом академиясининг биринчи фахрий профессори унвони берилгани ўзи учун катта шараф ва эҳтиром экани ҳамда масъулият бағишлашини билдирди.

Аҳмад Таййиб Халқаро ислом академияси таркибида Ал-Азҳар университети кафедрасини ташкил этиш, мисрлик таниқли олимларнинг юртимизда дарс бериши, Ал-Азҳар магистратурасида талаба ва ёш олимларимизнинг имтиёзли таҳсил олиши, икки давлат уламоларининг қўшма Фатво ҳайъатини тузиш ҳамда биргаликда илмий анжуманларни ва қўшма тадбирларни ўтказиш бўйича таклифларни қўллаб-қувватлади.

Юқори мартабали диний арбоб Ўзбекистон билан муносабатларни нафақат таълим ва гуманитар соҳаларда, балки барча жабҳаларда изчил ривожлантириш ва янги босқичга олиб чиқиш йўлида Миср томонининг саъй-ҳаракатлари қатъийлигига ишонч билдирди.

Shavkat Mirziyoyev Al-Azhar majmuasi rahbarini qabul qildi
O‘zbekiston Respublikasi prezidenti Shavkat Mirziyoyev 11 oktyabr kuni yurtimizga tashrif bilan kelgan Misr Bosh imomi, Al-Azhar majmuasi rahbari shayx Ahmad Muhammad Tayyibni qabul qildi. Bu haqda prezident matbuot xizmati xabar bermoqda.

Davlat rahbari mehmonni qutlar ekan, Misr prezidenti Abdulfattoh as-Sisining shu yil 4-5 sentyabr kunlari O‘zbekistonga amalga oshirgan rasmiy tashrifi ikki tomonlama munosabatlarni rivojlantirish yo‘lida tarixiy qadam bo‘lganini qayd etdi.

Bugungi kunda muqaddas islom dinining bag‘rikenglik tamoyillarini, ma’rifiy qadriyatlarini targ‘ib etish, uning insonparvarlik mohiyatini saqlash, diniy-ma’naviy merosni tadqiq etish, turli xavf-xatarlarga qarshi kurashish borasida O‘zbekiston va Misrda katta ishlar qilinayotgani uchrashuvda bayon etildi.

Xususan, «Jaholatga qarshi ma’rifat» bilan kurashish tamoyili asosida islomning ezgu g‘oyalarini zamondoshlarimizga, birinchi navbatda yoshlarga yetkazish maqsadida Toshkentda O‘zbekiston xalqaro islom akademiyasi, Islom sivilizatsiyasi markazi, Samarqandda Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi tashkil etildi.

Davlat rahbari Al-Azhar universiteti bilan imzolangan hamkorlik memorandumlari diniy ulamolar, olimlar, malakali professor-o‘qituvchilar va iqtidorli talabalar almashuvini yo‘lga qo‘yishda muhim ahamiyatga ega ekanini ta’kidladi.

Al-Azhar o‘z tarkibida islom tadqiqotlari akademiyasi, universitet, ma’hadlar, jome masjidi, bir qancha ilmiy markazlarni birlashtirgan yirik rasmiy diniy majmua hisoblanadi.

Misr Bosh imomi Shavkat Mirziyoyevga samimiy qabul uchun chuqur minnatdorchilik izhor etar ekan, Misr prezidenti Abdulfattoh as-Sisining samimiy salomlari va ezgu tilaklarini yetkazdi.

Ahmad Tayyib O‘zbekiston Respublikasi prezidenti tomonidan hayotning barcha jabhalarida amalga oshirilayotgan keng miqyosli islohotlarni yuqori baholadi.

O‘zbekistonda islom dinining asl mohiyatini o‘rganish va targ‘ib qilish, diniy-ma’naviy merosni keng tadqiq etish borasida olib borilayotgan siyosatni, BMTda ilgari surgan qator tashabbuslarini to‘liq qo‘llab-quvvatlashini aytdi.

U islom dini ravnaqiga katta hissa qo‘shgan Imom Buxoriy, Imom Termiziy, Imom Moturidiy, Abu Muin Nasafiy, Mahmud Zamaxshariy singari buyuk ulamolarning bebaho ilmiy merosini birgalikda o‘rganish muhim ekanligini qayd etdi.

Shayx Ahmad Tayyib O‘zbekiston xalqaro islom akademiyasining birinchi faxriy professori unvoni berilgani o‘zi uchun katta sharaf va ehtirom ekani hamda mas’uliyat bag‘ishlashini bildirdi.

Ahmad Tayyib Xalqaro islom akademiyasi tarkibida Al-Azhar universiteti kafedrasini tashkil etish, misrlik taniqli olimlarning yurtimizda dars berishi, Al-Azhar magistraturasida talaba va yosh olimlarimizning imtiyozli tahsil olishi, ikki davlat ulamolarining qo‘shma Fatvo hay’atini tuzish hamda birgalikda ilmiy anjumanlarni va qo‘shma tadbirlarni o‘tkazish bo‘yicha takliflarni qo‘llab-quvvatladi.

Yuqori martabali diniy arbob O‘zbekiston bilan munosabatlarni nafaqat ta’lim va gumanitar sohalarda, balki barcha jabhalarda izchil rivojlantirish va yangi bosqichga olib chiqish yo‘lida Misr tomonining sa’y-harakatlari qat’iyligiga ishonch bildirdi.

kun.uz

12.10.2018

Devami

3.Türkistan Kurultayı Tamamlandı

4 Ekim 1938 Qataganı  (katliamı) şehidleri  Türkiye’de anıldı

 

8 Ekim 2018/ Kastamonu

Geçtiğimiz hafta Kastamonu’da gerçekleştirilen 3.Türkistan Kurultayı, sempozyumun ikinci gününde okunan bildiriler ve kapanış/ değerlendirme toplantısıyla tamamlandı. 3.Türkistan Kurultayı TÜRKİSTANDER ve Kastamonu Üniversitesi tarafından birlikte düzenlendi ve  Cumhurbaşkanlığına bağlı TİKA ve TÜRKSOY tarafından da desteklendi.

Türkistan Kurultayı’nın açılış gününde önce TÜRKSOY’UN hazırladığı “Türk Dünyası Resim Sergisi” gezildi. Daha sonra 2 gün sürecek olan “Kafkasya ve Türkistan’da 1938 Sovyet Katliamı ve Tesirleri/ Göç, Sürgün ve Hürriyet” konusunun işlendiği bir sempozyum yapıldı. Sempozyumda 14 oturumda 79 katılımcı tarafından 65 tebliğ sunuldu. Türkiye’nin çeşitli üniversitelerinden gelen akademisyenlerin yanı sıra, Orta Asya Türkistan ülkeleri, Azerbaycan, İran ve Balkan ülkelerinden katılan yazarlar, akademisyenler tebliğlerini tartıştılar.

3.Türkistan Kurultayı açılışına Kastamonu Üniversitesi Rektörü Seyit Aydın, Kastamonu Valisi  Yaşar Karadeniz, Kastamonu Belediye Başkanı Tahsin Babaş, Garnizon Komutanı Alb.Gamze Aydoğdu, TÜRKSOY Genel Sekreter Yardımcısı Prof. Dr. Fırat Purtaş ve 3.Türkistan Kurultayı Düzenleme Komitesi Başkanı Prof.Dr.Orhan Kavuncu katıldılar.

Açılışta Prof.Dr.Orhan Kavuncu, Prof.Dr.Seyit Aydın, Prof.Dr.Fırat Purtaş, Vali Yaşar Karadeniz ve TÜRKİSTANDER Başkanı Burhan Kavuncu birer konuşma yaptı. Doğu Türkistan’daki mevcut hassas durum sebebiyle açılış bildirisini konuyla ilgili olarak Doç.Dr.Erkin Emet sundu. Emet tebliğinde Doğu Türkistan’ın Çin işgaline girdiği 1949’dan bugüne kadar olan gelişmeleri ve son durumu özetledi.

Katılımcılar arasında yurt dışından gelen 40’tan fazla tebliğci vardı. Özbekistan‘ın tanınmış yazarlarından Nabican Bakiyev, Handemir Qodiriy, Dr.Muazzam İbrahimova, Prof.Nadirhan Hasan, Dr.Elmurad Halmet gibi isimlerin yanısıra Kırgızistan‘dan Prof.Olcobay Karatayev, Dr.Zuhra Altımışova, Dr.Beishenbek Toktogulov, Aziza Ergeshkyzy, Kairken Adiyet, Azerbaycan‘dan Dr.Zhala Babashova Kastrati, Anar Velioğlu Şirinov, Doç.Ali Asker, Dr.Elşan İzzetgil, Kazakistan‘dan Prof.Nursulu Çetin, Akbota Zholdashbekova, Türkmenistan‘dan Berdi Sarıyev, İran‘dan Doç.Aliakber Sefipur, Doğu Türkistan‘dan Doç.Erkin Emet ve daha bir çok akademisyen bulunuyordu.

Özbekistan’ın önemli yazarlarından Nurullah Muhammad Raufhan ise, ülke dışına çıkış vizesi verilmediği için Kurultay’a katılamadı. 1938 yılının 4 Ekim günü idam edilen Türkistan aydınlarının 80 sene sonra Türkiye’de aynı tarihte anılması duygusal anlar yaşanmasına yol açtı. İdam edilenler arasında bulunan Abdullah Qadiri‘nin torunu Handemir Qadiri’nin konuşması büyük ilgi topladı. Qadiriy tebliğinde dedesi ve şehadeti hakkında önemli bilgiler verdi.

(Tebliğ özetleri, metinleri ve video görüntülerini önümüzdeki günlerde sitemizde yayımlayacağız).

 

3.Kurultay’ın konusu olan “Ziyalılar Katliamı”, Türkistan’ın 150 yıllık işgal tarihinde, Stalin döneminde yapılan katliamlar arasında önemli bir yer tutuyor. 500’den fazla aydının öldürüldüğü bu katliamla birlikte, Türkistan halkı öndersiz ve çaresiz kalmıştı. 1938 Sovyet repressiasında (Özbekçesi Qatagan, Türkçesi baskı/katliam)  “vatan haini” denilerek kurşuna dizilenler arasında Türkistan millî şairi Abdulhamid Süleyman Çolpan, meşhur romancı Abdullah Qadiri, Abdurrauf Fıtrat,  gibi şair ve yazarların yanısıra Said Nasırhan Tore Saguni (Hokand Türkistan Muhtar Hükümeti Maarif Nazırı), Ubaydullah Esadullah Hoca (Türkistan Muhtar Hükümeti Rais Yrd), Alihan Bukayhan (Kazakistan AlaşOrda Hükümeti Reisi), Rahimbayoğlu Abdulla (Tacikistan Hükümet Raisi), Babakalanoğlu (Tacikistan Hükümet Rais Yrd), Atabayoglu Qaygusiz (Türkmenistan Hükümet Reisi) gibi bir çok asker- sivil bürokrat, din alimleri bulunuyordu.

Stalin’den sonra gelen Sovyet liderleri, 1938’de öldürülen aydın ve alimlerin itibarını 1956 yılında iade etti. Özbekistan’ın başşehri Taşkent’te  “Qatagan Kurbanları Hatırası Müzesi” isminde konuyla ilgili bir müze bulunuyor. 3.Türkistan Kurultayı’na davet edilen Müze yöneticilerinden Siraciddin Ahmadov (Müze Bölüm Müdürü), Erkin Recebov (Müze Araştırmacısı- araştırma alanı: Özbek Millî Askeri Komutanları Katliamı), Behram İrzayev (Müze Araştırmacısı- araştırma alanı: Dinî Ulemaların Katliamı)’in katılımları mümkün olmadı.

3.Türkistan Kurultayı, yapılan değerlendirme oturumunun sonunda tamamlandı

3.Türkistan Kurultayı’nda sunulan tebliğlerden bazılarının başlıkları şöyle:

Sovet Davrida Sinfi Kuraş ve Abdulla Kadiriy (Xondamir Qodiriy),  Sovyetlerin Ukrayna’daki Soykırımı: Golodomor (1932-1933) (Prof. Dr. Nursulu Çetin), Ellik Yil Sir Saqlangan Qatliam (1938-1988) (Nabican Bakiev), 1937-1938 “Büyük Temizlik” Döneminde Türk Aydınlarına Uygulanan Zulüm ve Sovyet Gazetelerinin Rolü: “Sibirya Türkleri Birliği” Örneği (Öğr. Gör. Erkam Temir), Repressiya Kurbanı Düşünür Orazmammet Vepayev (Dr. Tahir Aşirov), Hatıra Meydanı(Dr. Muazzam İbrohimova), Stalin’in Kırgızistan’daki “Aydın Katliamı” (Aziza Ergeshkyzy),  Tasfiye’nin Siyasi Kurbanları (1930-1938) (Olcobay Karatayev) Sovyetler Birliği’nde Uygulanan Baskı Örneği: Kırgızistan’dan Yapılan Sürgünler (Dr.Zuhra Altımışova), Sovyetler’in Türkistan’daki “HÜCUM HAREKETİ”: Sebepler, Sonuçlar (Fayzullakhon Otakhonov), Stalin represyonları ve Bakü’de Represyona Maruz Kalmış Türk Dünyası Aydınları (Mehpara Sultanova), Stalin’in Muhalefeti Tasfiye Politikalarının Kökeni ve Gerekçeleri (Dr.Beishenbek Toktogulov), Ağageldi Allanazarov’un “Sürgünler” Romanı ve Sovyet Baskı Döneminin Türkmen Gerçeği (Doç. Dr. Berdi Sarıyev), 1920-30’lu Yıllardaki Kazakistan’daki Soykırım: Sebep ve Sonuçları (Prof. Dr. Nursulu Çetin), Мustamlaka Şaroitida Qatağonlar Zanciri: Qaçan, Qanday, Nimaga (Müstemleke Şartlarında Katliamlar Zinciri: Ne zaman, Nasıl, Niçin (Nurullo Muhammad Raufhan), 21.yy Uygur Dramı: Göç (Doç. Dr. Erkin Emet), Stalin Döneminde Sürgün Edilen Hokandlı Kari Burhaneddin Torbak’ın Hatıratı Üzerine (Doç.Dr.Nurettin Hatunoğlu), Sovyetlerin Türk Dünyası’nda Uyguladığı Büyük Sürgün (Doç.Dr.Turan Akkoyun), Abdulhamid Süleyman Çolpan’ın Gözünden Türkistan (Doç.Dr.Ayşe Çolpan Yaldız), Stalin Döneminde Yaşanan Trajik Bir Olay: Kızıl Kıtlık 1929-1933 (Kıymet Kocatürk), 1943-1953 Yıllarında Stalin’in Kafkasya Müslümanları ve Türklerine Karşı Göç Siyasetine Kısa Bakış (Anar Velioğlu Şirinov), Repressiya Yıllarının Azerbaycan Edebiyatı Üzerindeki Etkisi ve 1937 Sonrası Milli Kimlik Problemleri (Dr.Zhala Babashova Kastrati), Sovyet Siyasi Mahkumların Eş ve Kızlarının Sürgün Kampı: Aljir (Prof.Dr.Akbota Zholdashbekova), Sovyetler Tarafından Yasaklanan Kırgız Şairleri – Ürkün mü Soykırım mı (Sabırbek Börübay), Sovyet Hükümetinin Dayattığı Ateizm Propagandasının Özbek Edebiyatına Yansıması (Özbek Sovyet Şairi Askad Muhtar’ın Şiirleri Örneğinde) (Dr. Murad Halmet), Sovyetler Birliği Döneminde Sürgüne Gönderilen Kırım Tatarlarına Yapılan Baskılar (Prof.Dr.Kemal Özcan), 1920-30’lu Yıllarda Kazakistan’daki Soykırım: Sebep ve Sonuçları (Prof.Dr.Nursulu Çetin-Hasan Çetin), Baskı Döneminde Türkmenistan ve Türkmenler  (Murat Toylu),  Türkiye’deki Özbek Göçmenlerin Kararlarını Etkileyici Ekonomik Faktörler (Shoirakhon Nurdinova), Erkek Özbek Göçmenlerin İstanbul’daki Yer(li)leşme Serüveni (Necip Fazıl Aras), Stalin Sürgünlerinin Jeopolitik Nedenleri (Dr.Elşan İzzetgil), Sultan Galiyev ve Sovyetlere Muhalefeti (Dr.Sayim Türkman-Dr.Girayalp Karakuş).

Bundan önce 2016 yılında İstanbul Bağcılar’da yapılan 2.Kurultay’da “Yüzüncü Yılında 1916 Kıyamı ve Büyük Türkistan Katliamı” konusu  gündeme getirilmişti. Bir sonraki Kurultay’ın “Türkistan millî direnişi- Basmacılar/ Korbaşılar Hareketi” konusunda olması, Türkistander Başkanı Burhan Kavuncu tarafından teklif edildi.

 

TÜRKİSTANDER  HABER  MERKEZİ

Devami

Çin helal ürünlere karşı mücadele başlattı

11.10.2018

Çin hükumetinin Sincan Uygur Özerk Bölgesi adını verdiği Doğu Türkistan’da İslam dininde helal sayılan ürünlere karşı mücadelede başlattığı bildirildi.

Çin hükumeti helal ürünlere karşı mücadelenin, nüfusu Uygurlar, Kazaklar, Kırgızlar ve Dunganlardan oluşan Sincan Uygur Özerk Bölgesi’nde “aşırılıkçılığı” yok etmeyi amaçladığını söyledi.

Uluslararası örgütlere göre ise bu girişim Çin’de Müslümanlara yönelik zulmün yalnızca bir görünüşüdür.

Ozodlik

Devami

«Бўлшавиклар уни ўлдирдилар, чунки у мунаввар эди»

10.10.2018

(Мунаввар қори, Салимхон Тиллахон ва Тўлаган Домлаларнинг ўлдирилиши муносабати билан ёзилган мақола. Мақола матни аслича кирилчага ўгирилди.)

“Ёш Туркистон” мажмуаси, 1934 йил 50-сон

Қадарнинг оғир зарбалариға биз анчағина совуқ қонлиқ ила чидашга ўрганишиб қолғон бўлмали эдик. Ватанимиз қизил жаллодларнинг қонли диктатураси остида!… Туркистонда бугун Мўсқува диктатурасина қурбон тушган бир ва ё бир неча яқини ичин қалбинда, руҳинда мотам тутмағон бир оила йўқдир. Асаблар ҳам ҳиссизлашиб қолғон ва умумий миллий фожеамизнинг сўнгсиз теранлиги ичинда. Ҳатто энг яқин одамларимизнинг-да зиёи сезилмай ўтиб кетатурғон бўлуб қолғон эди. Фақат баъзи зиёилар-да бордир, ки бундай оғир умумий фожеалар чинда-да инсоннинг юрагини оловландириб даҳшатли яралар очадир… инсон бу зиёилар ҳаққинда хабар олғони замон асаблари янгидан аввалги ҳассослиғини касб этадир ва бутун фожеаларни янгидан яшамоққа бошлайдир…

Мана шундай бир ҳолни биз ҳозир яшаб турубмиз. Хусусий мухобиримиз узоқ Ҳиндистондан бизга Мунаввар Қорининг Совет ҳукумати томонидан отиб ўлдирилганлиги ҳаққинда қисқача бир хабар йўлламишдир. Бу хабар бизга декабр ойининг бошларида келиб етушган эдиса-да, шояд тўғру чиқмас деб кўнглимизда сақладиғимиз умид ила қўшумча маълумот кутуб турғон эдик. Биз Совет ҳукуматининг умуман миллий руҳиқа, хусусан туркчиликка қарши курашинда ҳеч бир жиноятдан тортинмай турғонлиғини жуда яхши биламиз. Бунингла баробар биз Мунаввардан хаёлан-да айрилабилмадик. Фақат, бир неча хабарни тасдиқлайтурғон иккинчи бир мактуб-да келиб чиқди…

Мунаввар Қори Совет ҳукумати томонидан иъдом этилган!

Мунавварни бўлшавиклар ничин иъдом этдилар, деб сўрғу бериб ўтурмаймиз. Бўлшавиклар уни ўлдирдилар, чунки у мунаввар эди. Чунки у, туркчилик мафкурасининг, Туркистонда турк миллий давлатчилиги ғоясининг энг матонатли, саботли ва онг номуслу тарқатувчиси эди.
Мунаввар ҳар замон Туркистонда яшаб турар эди. У очиқ суратда яшамиш ва Туркистондан қай ерга бўлса бўлсун чиқиб кетишдан бош тортмиш эди.

Мунаввар руҳан теран бир културга эга бўлуб, сўнг даражада фаол бир инсон эди. У жонли эш ошиқи эди; кутулган натижаларга ёлғиз халқ ила тўғрудан тўғру тамасда бўлублигина эришмак мумкин эканлигина инанар эди. Мунаввар Ватанимизни ва халқимизни кўп яхши танир эди. У Туркистон шароитинда кундалик яратилатурғон ҳар қандай оз бир жонли ишнинг, ташқаридан бўлатурғон энг даҳшатли инқилоби ташвиқотдан қат-қат ортиқ қоидали ва самарали эканлигини билир эди. Бизнинг ўз бўйунтуруғи остиға олғон душманларимизға қарши амалий суратда қуролли кураш юрутушга ҳозирлиқсизлиғимизни Мунаввар бизнинг бошқа жамоат ходимларимизнинг барчасиндан даҳа яхши билир эди. Бунгчун-да у халқни исёнға ташвиқ этмади.

Мунаввар кўп яхши билмишди, ки бизнинг зафаримизнинг энг биринчи зарур шарти ва асоси – билим ва текнингдир (техникадир). Бу сабабдан у Туркистон ёшлиғини билимга тарғиб этар эди.

Мунаввар юзларча ёш туркистонликларнинг муаалими эди. У Туркистон ёшлариға ёлғиз ўқуб-ёзувнигина эмас, даҳа кўп даражада ўнларға ўз Ватанини ва ўз халқини севишни ўргатди. Туркчилик ва Туркистон турк миллий давлатчилиги ғояларининг зафар топиши йўлиндағи курашга фаол суратда қатнашқон ва ҳали ҳам қатнашаётқан Туркистон ёшлиғининг – кўпчилиги бўлмағон тақдирда-да – буюк бир қисмини Мунавварнинг мактабинда чиққанлар ташкил этадир.

Мунаввар сўзнинг ном маъноси ила Туркистондағи инқилобчи ва тараққийпарвар миллатчиликнинг мужассам тимсоли эди. Унинг тарафиндан даҳа Чорлиқ идораси вақтинда вужудга кетирилган мактаблар, ёш Туркистон инқилоби миллатчилигининг ҳақиқий бешиги эди. Русларнинг “ерлилар учун” очқан эски яри мисёнар, яри пўлис мактабларини маънан ўлдирган мана шу Мунаввар Қорининг мактаблари бўлған эди.

Туркистон ёш наслининг муаллими, руҳан руслаштиручилиқнинг баришмас душмани, туркчилик мафкурачиси ва оташли ватанпарвар бўлған Мунаввар, ўзининг садеча сиймо бўлуви ила-да, руслаштириш ишида эски Чорлиқ русяси амалдорларини неча қат кейинда қўйуб кеткан Мўсқува бўлшавикларини роҳатсизландирмайа билмади…

Бўлшавиклар Мунавварни бир неча қат қамоққа олдилар. Унинг уйини ақтардилар. Ундан аробалар ила китоблар ва ҳар турлу коғазлар олуб кетдилар… уни бир қанча вақт қамоқда сақлағандан сўнг яна чиқариб турдилар. Чунки Мунавварнинг забт этилган коғазлари ичинда Совет ҳукуматига унинг устиндан очиқ муҳокама қилиш учун баҳона бўлурлиқ бир нарса тополмадилар. Мунаввар ўзининг ҳар бир одимини таъқиб этаётқанлиқларини, ҳар сўзини яширин суратда эшитиб турғонлиқларини кўп яхши билир эди. Унингчун-да у ҳар бир хусусда-да сўнг даража эҳтиётли эди. Локин ўзининг бутун миллий-инқилобий фаолиятининг тухумлариндан, мевалариндан воз кеча олмади ва воз кечмак истамади-да. У қўммунист фирқаси сафлариндан-да Туркистоннинг миллий қуртулиши йўлинда мужодала давом этдирган ёш туркистонликлардан кўпининг муаллими эди. Мунавварнинг синирбаст тафаккур тарзи, ахлоқи матонати ва миллий ташвиқларнинг тозалиги уни таниғонларнинг барчасининг қалбини мақнатис (мағинит) каби ўзига тортар эди.

Мана шунингчун-да Совет ҳукумати уни иъдом этишга қарор бермишдир. Бўлшавиклар Мунавварни муҳокамасиз ўлдирдилар. Ҳамда Мунавварни ўнлар ҳеч қандай Совет алайҳиндаги муъин бир ҳаракати йузиндан ўлдирмадилар. Махс(ус) турк миллий мафкурасини ташиғани бизнинг миллий уйғонишимизнинг мужассам тимсоли ва руслаштиручилиқнинг ҳар бир шаклининг баришмас душмани бўлғани учун ўлдурдилар.

Мунаввар ўлдурулмишдир… биз ортиқ унинг ўрта ва тўлғуниғна қоматини, жонли ва қоп-қора кўзларини кўрмаяжакмиз. Унинг товушини бир даҳа эшита олмаяжақмиз…

Бундан юз йил қадар ул (1841 йилда) машҳур олмон олими Фридрих Лист ёзмишди:
“Айрим инсон ва инсоният орасинда ўзининг айрим тили ва адабиёти ила, хусусий нишасти ва тарихи ила, махсус ахлоқ ва одати ила, қонун ва муассасалари ила, мавжудият, истиқлолият, тараққий, абадий туроқли ҳақлари ила, эгаллаган ери ила бир миллат турадир…  башариятнинг маданийлашмаси ёлғиз миллатнинг маданийлашмаси ва инкишофи йўли илагина мумкиндир ва тушунилабилир…”
Бу ҳозирғи куннинг ҳақиқатиға ўхшамайдими? Бу абадий ҳақиқат эмасми? Мунаввар бу абадий ҳақиқат учун, хусусий турк тили ва турк адабиёти учун, турк тарихи учун, ўз хусусий тарихи еримизда мустақил ҳаёт учун, турк аталмоқ ҳаққимиз учун, турк миллатининг маданийлашмаси ва инкишофи учун ўлмишдир. Мўсқува бўлшавиклари Мунавварни мана бунинг учун ўлдирмишлардир.

Юрагинда ўз Ватанинда ўзи оға, ўзи эга бўлу ҳаққи учун кураш ўти ёнғон туркистонликлар, айниқса Туркистон ёшлиғи, барчамиз қалбларимизда Мунавварнинг юксак маънавий шаклини ташималидирмиз. Мунавварнинг бўлшавиклар томонидан ўлдирилишини бир Мўсқува ҳокимларининг бизнинг миллий руҳимизни ўлдурмак қасдини тамсил этатурғон бир ҳаракат деб қабул этмалимиз. Бунга биз миллий мужодаламизни кучайтмак ва теранлаштирмак ила жавоб беришимиз керак. Биз ёлғиз бу усул ила буюк ватанпарварнинг Туркистонда турклик ғоялари учун курашган азиз Мунавваримизнинг хотирини лоиқ даражада табжил эта оламиз ва этмалимиз.

Мухобиримиз айни мактубинда бўлшавиклар томонидан Салимхон Тиллахон ила Тўлаган домланинг-да иъдом этилганликларини билдирадир. Бунларнинг иккиси-да кўп кўзга кўрунган ва миллий ҳаракатимизда аҳамиятли рўллар ўйнағон сиймолардир. Мунавварнинг ўнг қўли бўлғон Салимхон ёш наслимизнинг аҳоли орасинда энг севилган ва миллий ғоямизға чин кўнгилдан берилган муаллимлариндан бири эди. Совет ҳукумати қачон Мунавварни ҳибс этдирса, Салимхонни-да унингла баробар ҳибс этдирар эди. Энди, Мунаввар ила бирликда уни-да ўлдурдилар.

Шайховандитоҳур мадрасасининг бош мударриси бўлғон Тўлаган домла, инқилобнинг биринчи кунларидаёқ ҳаракатимизнинг бошқа жабҳасинда майдонға отилди. У вақтила “Уламо жамияти” деб аталғон миллиқлариқол (яъни давлат идора ишларинда руҳонийларнинг айрича рўли бўлуви тарафдори) жараёнининг энг бош мумассиллариндан бири эди. “Уламо жамияти”нинг, Туркистоннинг миллий уйғониши бобинда ўзига махсус ва “жадидчилик”ни қабул этмайтурғон бир пару ғирромлари бор эди. Лакин умумий миллий таҳлика қаршисинда орадағи бу фарқлар йўқолмишдир ва “Уламо жамияти”да айнийла “Жадид”лар каби Туркистоннинг миллий қуртулиши учун мужодала этмишдир. “Уламолар” ила “Жадидлар” орасиндағи бу жанжал ўзаро бир оилавий жанжалдан иборат эди ва рус бўлшавикларига бу ишга қаришмоқ ҳаққи берилмаган эди. Тўлаган домла ғурубпочилиқ чегаралирининг ва тортишувларининг бир он аввал ва ба ҳама ҳол йўқ қилиниши лозим эканлигини ва миллий душманға қарши умумий курашда Туркистоннинг бутун миллий кўчларини бирлаштирмак зарур эканлигини бир неча галда англағонларнинг бири эди. Совет ҳукумати уни ўқтубир инқилобининг башланғичиндаёқ қомоққа олғон эди. У замон иъдом этилишига ҳам ҳукм қилинғон эди. Лакин Мунаввар бир йўлини топуб уни бўлшавикларнинг панжасиндан қутқаруб олғон ва Тўлаган домла ички Русияга сурилган эди.

Мунаввар, Салимхон, Тўлаган домла – Туркистондағи рус парулетар, яъни диктатурасининг сўнгинчи қурбонлари эмасдир. Йиллардан бери Совет турмаларинда, сургунларда азоб чекаётган кўп-кўп маъруф одамларимиз ҳаққинда ҳеч бир маълумотимиз йўқдир. Унлардан қанчаси йўқолди? Тирик қолғонлари борми, йўқми? Бу тўғруда ҳеч бир нарса билмаймиз… балки, қадар бизга янги қайғули хабарлар ҳозирламоқдадир…

Бизнинг Туркистонда ва бошқа турк ўлкаларинда Совет ҳукумати бутун миллий турк мафкурасини ташучиларни мунтазам бир суратда йўқ қилмоқдадир? Мана энди, Мунаввар ҳам ўлдурулмишдир. Бошқа қанча одамларимиз бир ёқда турсин. Аҳмад Бойтурсун қайдадир? Мир Ёқуб Давлат қайдадир? Алихон Букайхон, Убайдуллоҳ хўжа қайдадирлар? Биз матбуотимизда Совет ваҳшати қурбонларининг манқабаларини ёзамиз. Бўлшавиклар тарафиндан туркчиликнинг энг қимматли мумассилларининг, миллий култур соҳасинда энг дегарли сиймоларимизнинг мутамодийан ўлдурулуб турғонлиқлари ҳаққинда ёзуб турамиз. Фақат, бўлшавикларнинг бизга қарши қилиб турғон бу ваҳшийликларига қарши бизга қардош ва дўст санадиғимиз миллатлар тарафиндан ҳеч бир парутаст товуши, биргина-да бўлса қайғумизға иштирок сўзи эшитмимиз… Бизнинг турк миллий фожеамиз мана шу ўлук киби товушсизлиқ ва сўнг даражада парвосизлиқ юзиндан қат-қат ортмоқдадир.

Мажмуанинг Бош мақоласи
2 – 9-бетлар. 

sof.uz/news/show/17920-bulshaviklar-uni-uldirdilar-chunki-u-mu

Devami

Прокурор ваъдасига ишониб Ўзбекистонга қайтган ака-ука диндорлар 6,5 йилга қамалди.Prokuror va’dasiga ishonib O‘zbekistonga qaytgan aka-uka dindorlar 6,5 yilga qamaldi

(krıl va lotında)
8 октябрь куни Жиноят ишлари бўйича Тошкент шаҳар суди, қамалмаслиги ҳақида прокурор ваъдаларига ишониб, Ўзбекистонга қайтгач ҳибсга олинган ака-ука диндорлар – 56 яшар Аброл ва 53 яшар Шуҳрат Дўсмуҳаммедовларнинг ҳар бирини 6.5 йилга озодликдан маҳрум этиш ҳақида ҳукм чиқарди.

Суд ака-укаларни Ўзбекистон Жиноят кодексининг 244- моддасида (Жамоат хавфсизлиги ва жамоат тартибига таҳдид соладиган материалларни тайёрлаш ёки тарқатиш; диний экстремистик, сепаратистик, фундаменталистик ёки бошқа тақиқланган ташкилотлар тузиш, уларга раҳбарлик қилиш, уларда иштирок этиш) ва 223-моддасида (Қонунга хилоф равишда чет элга чиқиш ёки Ўзбекистон Республикасига кириш) айбдор деб топди.

Ака-укаларнинг жиноий шериги дея кўрилган 51 яшар Жўрабой Сатиболдиевга эса 5 йиллик қамоқ жазоси тайинланди.

Беш йилдан буён қидирувда бўлган тошкентлик диндор ака-укалар 28 май куни Истанбулдан Тошкентга қайтгач, аэропортда қариндошларига бирров кўрсатилганидан сўнг қўлга олинган эди.

Беш дақиқа давом этган якуний суд

Яқинларидан бирининг айтишича, якуний суд мажлиси шунчалар қисқа давом этганки, улар ҳукмни тинглашга ҳам улгура олмаганлар.

– Беш минутдан ўқиб чиқариб юборишди. То биз кириб борамиз дегунимизча, ҳукмни ўқиб чиқариб юборди. Эътирозларимизга ҳам қарамасдан, судья ҳукмни ўқиб, чиқиб кетди. Бўлди. Бошқа ҳеч қанақа гап-сўз бўлмади. Олти ярим йил ака-укаларга, деди, беш йил Жўрабой Сотиболдиевга, деди. Биз етиб киришга ҳам улгура олмадик, – деб айтди судда қатнашган айбланувчилар яқинларидан бири.

Шуҳрат Дўсмуҳаммедовнинг хотини Махсуданинг Озодликка айтишича, судья ҳукмни ўқиркан, айбланувчиларнинг соғлиги ва ўз ихтиёри билан Ўзбекистонга қайтганини эътиборга олмаган.

Қўйилган айблов

Ака-ука Дўсмуҳаммедовлар устидан чиқарилган тергов хулосаси
Тошкентнинг Шайхонтоҳур туманида яшаган Аброл ва Шуҳрат Дўсмуҳаммедовлар 28 май куни Истанбул-Тошкент рейси билан Ўзбекистонга қайтгач, милиция ходимлари томонидан ушланган эди.

Озодлик қўлга киритган тергов хулосаларидан маълум бўлишича, “Жиҳодчилар” қуролли гуруҳига аъзолик ва экстремистик адабиётларни сақлашда” айбланган ака-укалар жазоланишдан қўрқиб, 2013 йилнинг февралида Туркияга чиқиб кетган, Жўрабой Сотиболдиев эса, Ўзбекистон ичкарисида яшириниб юришга мажбур бўлган.

Унда шунингдек, ака-укаларнинг Ўзбекистонда “Ваҳобийлик” оқими раҳнамолари сифатида кўриладиган уламолар Абдували Мирзаев ва Обидхон Назаров ваъзларидан руҳлангани” айтилади.

Озодлик Тошкент шаҳар прокуратурасининг 16-бўлим прокурори Жаҳонгир Исмоилов билан боғланди.

Прокурор бу ҳақда телефон орқали ҳеч қандай маълумот бермаслигини айтди.

“Халқ президент қарорига қандай ишонсин?”

Махсуда Дўсмуҳаммедова президент Шавкат Мирзиёевнинг чақириқлари ва Тошкент шаҳар прокурорининг эри ва қайниси “Ўзбекистонга қайтиб келса, қамалмайди”, деган гапига чиппа-чин ишониб, қайтганини айтади.

– Бизнинг ҳаракатларимиз, президентимизнинг қарорлари қаерга кетди? Қўли қонга ботмаган бўлса, ҳарбий тайёргарликдан ўтмаган бўлса, дейилган қарорда. Улар ҳеч бирини қилмаган-ку?! Энди халқ президент қарорига қандай қилиб ишонсин? Президент қарорига қарши шунча иш қилишаяпти пастдагилар, – деди Махсуда Дўсмуҳаммедова.

Аммо, Ўзбекистон ҳуқуқни муҳофаза қилувчи идораларининг биридан олинган маълумотга кўра, қидирувда бўлганлиги сабабли ихтиёрий қайтаётган бўлса ҳам, расмий равишда “қидирув натижасида умумий ушланганлар”, деб ҳисобланади.

“Ушланганларга нисбатан процессуал тартибда жиноий жавобгарликдан озод қилиш ёки қилмаслик масаласи кўрилади,” дейилади ҳуқуқни муҳофаза қилувчи идораларидан бири берган маълумотда.

Президент сиёсати

2017 йил 15 июнда президент Мирзиёев мамлакат имомлари ва диний хизматчилар иштирокида ўтказган видеоселектор мажлисида “қора рўйхат”га тушган диндорларни қайта текшириш, қамоқдаги диндорларнинг оиласи билан ишлаш ҳақида топшириқ берган эди

2017 йилнинг 1 сентябрида Тошкентдаги Хасти Имом масжиди ҳовлисидаги Бароқхон мадрасасида имом хатиблар билан учрашар экан, президент “қора рўйхат”да турган 17 минг мусулмондан 16 минг нафари рўйхатдан чиқарилганива улардан 9 минг 500 нафари иш билан таъминланганини айтган эди.

Ўзбекистон Президентининг “қора рўйхат”га тушган диндорларни қайта текшириб ватанга қайтариш ҳақидаги топшириғидан кейин, оммавий бўлмасада, аммо қидирувдаги шахсларнинг мамлакатга қайтиши кузатилмоқда.

Мамлакат ҳуқуқни муҳофаза қилувчи идораларининг биридан олинган маълумотга қараганда, ​“2018 йил, 1 август ҳолатига жами қидирувдагилар сони 8936 нафарни ташкил этади”.

Диний экстремистик оқимлар таркибида жиноят содир этганлиги учун жами 3390 нафар шахсга қидирув эълон қилинган бўлиб, 2018 йилнинг ўтган даврида уларнинг 134 нафари ушланган.

“Ушланганларнинг 78 нафарига (36 нафари ихтиёрий равишда қидирувдан қайтиб келганлиги, 42 нафари тузалиш йўлига ўтганлиги сабабли) муқаддам қўлланилган қамоқ эҳтиёт чораси қамоққа олиш билан боғлиқ бўлмаган бошқа эҳтиёт чорасига ўзгартирилган”, дейилади Ўзбекистон ҳуқуқни муҳофаза қилувчи идораларидан олинган маълумотда.

8 oktyabr kuni Jinoyat ishlari bo‘yicha Toshkent shahar sudi, qamalmasligi haqida prokuror va’dalariga ishonib, O‘zbekistonga qaytgach hibsga olingan aka-uka dindorlar – 56 yashar Abrol va 53 yashar Shuhrat Do‘smuhammedovlarning har birini 6.5 yilga ozodlikdan mahrum etish haqida hukm chiqardi.

Sud aka-ukalarni O‘zbekiston Jinoyat kodeksining 244- moddasida (Jamoat xavfsizligi va jamoat tartibiga tahdid soladigan materiallarni tayyorlash yoki tarqatish; diniy ekstremistik, separatistik, fundamentalistik yoki boshqa taqiqlangan tashkilotlar tuzish, ularga rahbarlik qilish, ularda ishtirok etish) va 223-moddasida (Qonunga xilof ravishda chet elga chiqish yoki O‘zbekiston Respublikasiga kirish) aybdor deb topdi.

Aka-ukalarning jinoiy sherigi deya ko‘rilgan 51 yashar Jo‘raboy Satiboldiyevga esa 5 yillik qamoq jazosi tayinlandi.

Besh yildan buyon qidiruvda bo‘lgan toshkentlik dindor aka-ukalar 28 may kuni Istanbuldan Toshkentga qaytgach, aeroportda qarindoshlariga birrov ko‘rsatilganidan so‘ng qo‘lga olingan edi.

Besh daqiqa davom etgan yakuniy sud

Yaqinlaridan birining aytishicha, yakuniy sud majlisi shunchalar qisqa davom etganki, ular hukmni tinglashga ham ulgura olmaganlar.

– Besh minutdan o‘qib chiqarib yuborishdi. To biz kirib boramiz degunimizcha, hukmni o‘qib chiqarib yubordi. E’tirozlarimizga ham qaramasdan, sudya hukmni o‘qib, chiqib ketdi. Bo‘ldi. Boshqa hech qanaqa gap-so‘z bo‘lmadi. Olti yarim yil aka-ukalarga, dedi, besh yil Jo‘raboy Sotiboldiyevga, dedi. Biz yetib kirishga ham ulgura olmadik, – deb aytdi sudda qatnashgan ayblanuvchilar yaqinlaridan biri.

Shuhrat Do‘smuhammedovning xotini Maxsudaning Ozodlikka aytishicha, sudya hukmni o‘qirkan, ayblanuvchilarning sog‘ligi va o‘z ixtiyori bilan O‘zbekistonga qaytganini e’tiborga olmagan.

Qo‘yilgan ayblov

Aka-uka Do‘smuhammedovlar ustidan chiqarilgan tergov xulosasi
Toshkentning Shayxontohur tumanida yashagan Abrol va Shuhrat Do‘smuhammedovlar 28 may kuni Istanbul-Toshkent reysi bilan O‘zbekistonga qaytgach, militsiya xodimlari tomonidan ushlangan edi.

Ozodlik qo‘lga kiritgan tergov xulosalaridan ma’lum bo‘lishicha, “Jihodchilar” qurolli guruhiga a’zolik va ekstremistik adabiyotlarni saqlashda” ayblangan aka-ukalar jazolanishdan qo‘rqib, 2013 yilning fevralida Turkiyaga chiqib ketgan, Jo‘raboy Sotiboldiyev esa, O‘zbekiston ichkarisida yashirinib yurishga majbur bo‘lgan.

Unda shuningdek, aka-ukalarning O‘zbekistonda “Vahobiylik” oqimi rahnamolari sifatida ko‘riladigan ulamolar Abduvali Mirzayev va Obidxon Nazarov va’zlaridan ruhlangani” aytiladi.

Ozodlik Toshkent shahar prokuraturasining 16-bo‘lim prokurori Jahongir Ismoilov bilan bog‘landi.

Prokuror bu haqda telefon orqali hech qanday ma’lumot bermasligini aytdi.

“Xalq prezident qaroriga qanday ishonsin?”

Maxsuda Do‘smuhammedova prezident Shavkat Mirziyoyevning chaqiriqlari va Toshkent shahar prokurorining eri va qaynisi “O‘zbekistonga qaytib kelsa, qamalmaydi”, degan gapiga chippa-chin ishonib, qaytganini aytadi.

– Bizning harakatlarimiz, prezidentimizning qarorlari qayerga ketdi? Qo‘li qonga botmagan bo‘lsa, harbiy tayyorgarlikdan o‘tmagan bo‘lsa, deyilgan qarorda. Ular hech birini qilmagan-ku?! Endi xalq prezident qaroriga qanday qilib ishonsin? Prezident qaroriga qarshi shuncha ish qilishayapti pastdagilar, – dedi Maxsuda Do‘smuhammedova.

Ammo, O‘zbekiston huquqni muhofaza qiluvchi idoralarining biridan olingan ma’lumotga ko‘ra, qidiruvda bo‘lganligi sababli ixtiyoriy qaytayotgan bo‘lsa ham, rasmiy ravishda “qidiruv natijasida umumiy ushlanganlar”, deb hisoblanadi.

“Ushlanganlarga nisbatan protsessual tartibda jinoiy javobgarlikdan ozod qilish yoki qilmaslik masalasi ko‘riladi,” deyiladi huquqni muhofaza qiluvchi idoralaridan biri bergan ma’lumotda.

Prezident siyosati

2017 yil 15 iyunda prezident Mirziyoyev mamlakat imomlari va diniy xizmatchilar ishtirokida o‘tkazgan videoselektor majlisida “qora ro‘yxat”ga tushgan dindorlarni qayta tekshirish, qamoqdagi dindorlarning oilasi bilan ishlash haqida topshiriq bergan edi

2017 yilning 1 sentyabrida Toshkentdagi Xasti Imom masjidi hovlisidagi Baroqxon madrasasida imom xatiblar bilan uchrashar ekan, prezident “qora ro‘yxat”da turgan 17 ming musulmondan 16 ming nafari ro‘yxatdan chiqarilganiva ulardan 9 ming 500 nafari ish bilan ta’minlanganini aytgan edi.

O‘zbekiston Prezidentining “qora ro‘yxat”ga tushgan dindorlarni qayta tekshirib vatanga qaytarish haqidagi topshirig‘idan keyin, ommaviy bo‘lmasada, ammo qidiruvdagi shaxslarning mamlakatga qaytishi kuzatilmoqda.

Mamlakat huquqni muhofaza qiluvchi idoralarining biridan olingan ma’lumotga qaraganda, ​“2018 yil, 1 avgust holatiga jami qidiruvdagilar soni 8936 nafarni tashkil etadi”.

Diniy ekstremistik oqimlar tarkibida jinoyat sodir etganligi uchun jami 3390 nafar shaxsga qidiruv e’lon qilingan bo‘lib, 2018 yilning o‘tgan davrida ularning 134 nafari ushlangan.

“Ushlanganlarning 78 nafariga (36 nafari ixtiyoriy ravishda qidiruvdan qaytib kelganligi, 42 nafari tuzalish yo‘liga o‘tganligi sababli) muqaddam qo‘llanilgan qamoq ehtiyot chorasi qamoqqa olish bilan bog‘liq bo‘lmagan boshqa ehtiyot chorasiga o‘zgartirilgan”, deyiladi O‘zbekiston huquqni muhofaza qiluvchi idoralaridan olingan ma’lumotda.

ozodlık.

09.10.2018

Devami

Orta Asyalı gençler Rusya’ya okumaya gidiyorlar

08.10.2018

Üç Orta Asya ülkesinin gençleri Rusya’da eğitimine yönelik başvuru sayısı bakımından en öndeki sıralarda yer aldı.
2018 / 19 eğitimi için başvuru sayısında lider Özbekistan oldu – 7225 kişi. Tacikistan başvuru sayısında ikinci sırada yer alıyor – 6.263 kişi. Üçüncüsü Afganistan’dan geliyor 5134 kişi.

Ayrıca, Rusya’da öğrenim görmek isteyenlerin sayısı bakımından ilk beş ülke arasında Kazakistan (3,763 kişi) ve Cezayir (2.737 kişi) bulunmaktadır.

Toplamda, 2018/19 tanıtım kampanyası sırasında yabancılardan Rus üniversitelerine 88.906 başvuru yapıldı.  Rus hükümetinin bu yıl yabancılar için bu ülke eğitim kurumlarında ücretsiz eğitim kotası 15 bin kişiye ulaştı.

Türkistander Haber Merkezi

Devami

Tacikistan, nüfusunun % 17’si günde 1 dolardan az gelirle yaşıyor

06.10.2018

Tacikistan’da, nüfusun% 17’sinin günde 1 dolardan az ve halkın neredeyse yarısının günde 1.33 dolar gelirle  yaşadıkları belirtildi.

Haberi TajikTA ajansı BM Dünya Gıda Programı incelemesi sonucu olarak yayınladı.

Bu rapora göre, “Tacikistan, nüfusun % 47 günlük 1,33 dolar ve % 17 günde 0,85 dolardan az gelirle yaşadığı BDT’nin en fakir ülkesidir”, denildi.

Dünya Bankasının metodolojisine göre, günde 1,9 dolardan az gelirle yaşayanlar fakirler olarak değerlendiriyorlar.

Türkistander Haber Merkezi

 

Devami