Özbekistan’da Bağımsız Devletler Topluluğu ülkelerinin katılımıyla kaç işletme faaliyet gösteriyor?
Özbekistan‘da yabancı sermayenin katılımıyla girişimciliğin geliştirilmesi için koşullar yaratmak amacıyla, girişimci faaliyetlerin devlet tarafından kaydedilmesi, izinlerin alınması ve diğer birçok hizmet için prosedür basitleştirildi.
Özbekistan Cumhuriyeti Bakanlar Kurulu’na bağlı Devlet Teşkilatı Geliştirme Fonu kuruldu. Bu altyapının geliştirilmesi için elverişli koşullar nedeniyle, BDT ülkelerinin katılımıyla yaratılan işletme ve kuruluşların sayısında bir artış vardır.
Dolayısıyla, 1 Şubat 2020 tarihli Devlet İstatistik Komitesine göre, faaliyet gösteren işletmelerin ülkesinde BDT ülkelerinin katılımı var:
Kırgızistan Silahlı Kuvvetleri sözcüsü Nurlan Kirişeyev’in dün yaptığı açıklamada, Rusya’nın bölgedeki güvenliği arttırmak için hava üssünü yenileyeceğini ifade etti. Kirişeyev, Rusya çeşitli drone, füze ve hava savunma sistemlerini Kırgızistan’a yerleştirecek.
Rusya’nın Kırgızistan’daki askeri üssüne yeni hava savunma sistemleri yerleştirmeyi planladığı öğrenildi.
Kırgızistan Silahlı Kuvvetleri sözcüsü Nurlan Kirişeyev’in dün yaptığı açıklamada, Rusya’nın bölgedeki güvenliği arttırmak için hava üssünü yenileyeceğini ifade etti. Kirişeyev, Rusya çeşitli drone, füze ve hava savunma sistemlerini Kırgızistan’a yerleştirecek.
Rusya’nın bu hamlesi Vladimir Putin’in Kırgızistan’a yaz aylarında yaptığı ziyaretten sonra gerçekleştiği ifade ediliyor. Rusya Savunma Bakan Yardımcısı Nikolay Pankov da Kirişeyev’in açıklamalarını onayladı. Rusya’nın, Bişkek’in kuzeyindeki Kant kasabasında 2003 yılından beri askeri üssü bulunuyor.
ABD Dışişleri Bakanı Pompeo’nun “Orta Asya’daki her bir ulusun bağımsız ve egemen olmasını istiyoruz; bölgedeki başka bir ülkenin himayesinde olmasını veya vasal devlet haline gelmesini değil” şeklindeki açıklamaları renkli devrimler döneminin retoriğini anımsatıyor
ABD Dışişleri Bakanı Mike Pompeo 29 Ocak’ta Londra ile başladığı yurtdışı seyahatlerinin son ayağı olan Orta Asya bölgesinde önemli ziyaretler gerçekleştirdi. Üst düzey temaslarda bulunan Pompeo ilk olarak Kazakistan’ın Başkenti Nur-Sultan’da (Astana) Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev ve ülkenin kurucu lideri Nursultan Nazarbayev ile bir araya geldi. Daha sonra Özbekistan’ın başkenti Taşkent’e geçerek Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev ile görüştü. Ardından tüm Orta Asya devletlerinin dışişleri bakanlarıyla birlikte bir toplantı yaparak programını tamamladı. Bu esnada ABD Dışişleri Bakanlığı da Orta Asya bölgesine yönelik yeni strateji raporunu açıkladı.
Ayrıntılı olarak incelendiğinde, raporun aslında herhangi bir yenilik getirmediğini, ancak bölgedeki mevcut statükoyu değiştirmeye yönelik bir hamle olarak karşımıza çıktığını görüyoruz. Nitekim söz konusu strateji belgesi kadar, Pompeo’nun ziyaretler kapsamında yaptığı basın açıklamaları da bu argümanı destekler nitelikte. Dışişleri Bakanı Pompeo’nun “Orta Asya’daki her bir ulusun bağımsız ve egemen olmasını istiyoruz; bölgedeki başka bir ülkenin himayesinde olmasını veya vasal devlet haline gelmesini değil” şeklindeki açıklamaları renkli devrimler döneminin retoriğini hatırlatıyor; strateji belgesinde yer alan “beş ülkeyle yakın ilişkilerin ve işbirliğinin ABD değerlerini teşvik edeceği ve bölgesel komşuların etkisine karşı bir denge sağlayacağı” ifadeleri de çevreleme doktrini bağlamında izlenen politikaları.
Çevreleme doktrini, Soğuk Savaş yıllarında ABD’nin Sovyetler Birliği’nin yayılmacı politikalarına karşı yürüttüğü, askeri, ekonomik ve diplomatik metotlar içeren, etkili bir dış politika stratejisidir. Bu minvalde ABD, Sovyet coğrafyasına yakın, fakat izlediği politikalarından da korkan ülkeleri, bilhassa da Doğu Avrupa ülkelerini hedef alarak güvenlik çerçevesi altında oluşturulan ittifak yapılarıyla bölgeyi çevrelemek, diğer bir deyişle Sovyetler’i dar bir alana sıkıştırmak ve yayılmasını önlemek istemişti. Ticari ve siyasi faaliyetlerin yine aynı bağlamda sekteye uğratılmasıyla, tek rakibi olan Sovyetler’in, en nihayet, yıkılması hedeflenmişti. Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü’nden (NATO) Bağdat Paktı’na birçok yapılanma bu politika kapsamında kurulmuştu. Fakat Sovyetler Birliği ile birlikte, NATO’yu bir kenara koyarsak, söz konusu ittifakların tamamı dağılmıştır. Çoğu araştırmacı ve akademisyen, bu ittifaklar gibi, çevreleme doktrininin de Berlin Duvarı’nın yıkılmasıyla birlikte sona erdiğine inanıyordu. ABD’li diplomat ve tarihçi George Kennan her ne kadar bu politikayı Sovyet yayılmacılığına karşı formüle etse de, mevcut ABD dış politikasının çevreleme politikasına benzer stratejileri ve metotları içerdiğine dair önemli göstergeler bulunuyor. Nitekim bu doktrin 1990’lardan itibaren, ilk olarak Rusya Federasyonu’nun izlediği “Yakın Çevre” (blijneye zarubyeje) doktrinine karşı bir nüfuz dengeleme mekanizması olarak yeniden dizayn edilmiştir. Çift kutuplu uluslararası sistemin çökmesi, bu mekanizmaya başta Çin olmak üzere İran ve Irak gibi farklı aktörleri de dahil etmiştir.
Orta Asya devletleri ABD’nin hem Rusya’ya hem de Çin’e karşı uyguladığı çevreleme politikasının yapıtaşlarını oluşturmaktadır. Bu politikanın metodolojisi Soğuk Savaş’tan bu yana değişmemiş, benzer yöntemler uygulanmaya devam etmiştir. Bu doktrinin diplomatik ve askeri boyutlarını incelediğimizde, ana aktör olarak karşımıza NATO çıkmaktadır. Bu bağlamda ilk olarak beş Orta Asya ülkesinin de (Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan, Türkmenistan ve Tacikistan) Avrupa-Atlantik Ortaklık Konseyi üyesi olduğunu görüyoruz. Bu konsey üye devletlere, aralarında siyasi ve güvenlik konuları başta olmak üzere muhtelif hususlarda diyalog ve istişare mekanizmaları oluşturabilme fırsatı sunmakta; sözün kısası NATO, kurumları aracılığıyla bölgeye nüfuz etmeye çalışmaktadır. Ayrıca bu devletlerin tamamı NATO’ya tam üyelik yolunda ilk adım olarak kabul edilen “Barış İçin Ortaklık” programının da bir parçasıdır. Bu program, politika planlamasından ortak eğitimlere kadar askeri alanda işbirliğini öngörmektedir. Bunların yanı sıra ABD’nin bölgede Bozkır Kartalı ortak askeri tatbikatları ve Devlet Ortaklığı Programı gibi kendi yürüttüğü askeri ve sivil girişimleri de bulunuyor. ABD’nin 2019-2025 Orta Asya Stratejisi raporunda bu girişimler, Orta Asya ülkeleriyle “uzun süreli ilişkiler ve personel bağları tesis etmeyi ve sürdürmeyi” öngören adımlar olarak tasvir edilmektedir. Tabiatıyla Rusya söz konusu girişimleri, bilhassa da Barış İçin Ortaklık programını kendisine karşı bir genişleme hareketi ve ulusal güvenliğine doğrudan bir tehdit olarak algılamaktadır.
Dahası, ABD’nin çevreleme politikası kapsamında bölge ülkeleriyle yürüttüğü ekonomik işbirliğini artırma politikaları, aslında bir taşla iki kuş vurma stratejisi olarak okunmalıdır. Nitekim Washington yönetimi aynı anda bölgedeki nüfuzunu arttırmayı hedeflerken, söz konusu ülkelerin Rusya ve Çin’e olan bağımlılıklarını da azaltmayı planlıyor. Son dönemde gerçekleştirilen ikili ve çoklu temaslarda, bölge ülkeleriyle daha fazla ekonomik entegrasyonun sağlanmasına ek olarak, sürdürülebilir ve bağımsız bir ekonomik düzenin kurulması, en çok istişare edilen konular arasında yer almıştır. Bu doğrultuda, Mike Pompeo’nun “ancak ABD’nin bölgedeki yatırımları arttığında gerçek kalkınma ve ekonomik iyileşmenin yaşanacağını” belirtmesine müteakip, durağanlaşan ABD-Orta Asya ekonomik ilişkilerinin ivmelenmeye başladığına tanık oluyoruz. ABD Dışişleri Bakanlığı tarafından yayımlanan raporun da karşılıklı ilişkileri esas olarak ekonomik bağlamda ele aldığını görüyoruz. ABD’nin Orta Asya ülkelerine sağladığı 9 milyar dolardan fazla ekonomik destek, 50 milyar doları aşan krediler ve teknik yardımlar, 31 milyar doları bulan ticari girişimler, 40 binden fazla kişiye verilen eğitim desteği ve burslar, fon aktarılan kültürel ve sosyal projeler, ekonomik işbirliğine yönelik atılan adımların yalnızca küçük bir göstergesi.
Diğer bölge devletlerinden farklı olarak ABD’nin bilhassa Özbekistan ve Kazakistan’la, yani Mike Pompeo’nun geçtiğimiz günlerde bizzat ziyaret ettiği iki ülkeyle, ikili ilişkilerini arttırdığını ve daha stratejik noktalara ulaştırmak istediğini de görüyoruz. Bahse konu iki devlet bölgedeki başat güçler olarak da kabul edilmekte. Özbekistan için Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev’in seçildiği 2016 yılı yeni bir dönemin başlangıcı olarak kabul ediliyor. Bu tarihten itibaren Özbekistan her alanda daha liberal politikalar izlemeye başladı. Mirziyoyev’in başlattığı reformlar, başta ABD olmak üzere Batılı devletler tarafından da destek görüyor. Ayrıca Mirziyoyev Rusya ve Çin’in Taşkent üzerindeki nüfuzlarına karşı Batı ülkeleriyle bir denge kurma arayışında. Diğer yandan siyasi ve sosyal yapılarını incelediğimizde, bu ülkelerin, diğer Orta Asya ülkelerine kıyasla, Moskova ya da Pekin’in egemenliği altında olmayan yegâne devletler olduğunu görmekteyiz. Kazakistan bölgede en büyük milli gelire ve en zengin yer altı kaynaklarına sahip, jeopolitik olarak diğer bölge ülkelerine nazaran daha kritik bir konumda bulunuyor. ABD ile arasındaki ilişkiler ekonomik ortaklığın ötesine geçmiştir ve işbirliği bağları giderek daha da güçlenmektedir. Bu iki ülke bölgede nüfuz ve ekonomik bağımlılık elde etmek için kilit aktörler olarak görülüyor.
Tüm bunların yanı sıra, bu iki ülkenin daha fazla öneme sahip olmalarının iki sebebi daha var: Birincisi, Amerikalı politika yapıcıları Çin liderliğindeki Kuşak ve Yol girişimini engelleyemeseler de, projeye dahil edilmelerini sağlayacak, girişimin gerçekleşmesinde önemli role sahip güç veya güçler aramaktalar. İkincisi, Washington Afganistan konusunda üzerindeki yükü hafifletmek ve maliyeti paylaşmak için, bu ülkeleri yürüttüğü misyona dahil etmek istiyor. Söz konusu strateji belgesinde ve C5 + 1 Diplomatik Platformu çerçevesinde tasarlanan vizyonda bu husus birçok kez vurgulanıyor.
Özet olarak, Mike Pompeo’nun bölgeye son ziyaretinde egemenlik, bağımsızlık, işbirliği ve ekonomik entegrasyon gibi konuların ön plana çıkarıldığını söyleyebiliriz. Özellikle Orta Asya’daki ülkelerin bölgedeki başka bir ülkenin destekçisi veya vasal devleti değil, bağımsız ve egemen olmaları gerektiğinin altı çizilmiştir. Ayrıca son strateji raporunda ABD, bu bölgesel devletlerin “kötü huylu aktörlerden” bağımsız olmaları gerektiğini vurguluyor. Lakin bu devletlerin (başarılı olsun ya da olmasın) bağımsız ve egemen ülkeler olduğu düşünüldüğünde, bu retorik ilerleyen dönemde ABD’nin bölge ülkeleriyle arasını açabilir. Zira bu devletler Sovyetler Birliği’nin dağıldığı günden itibaren, diğer ülkelerin üzerlerinde egemenlik kurmaya yönelik politikalardan olabildiğince uzak durmaya çalışıyorlar. Dolayısıyla bu ülkelerin ne Rusya-Çin ne de bir ABD mandası altına girmek isteyeceklerinin altını çizmek gerekir.
Son olarak, yapılan resmî açıklamalar ve politika stratejileri göz önünde bulundurulduğunda, ABD’nin Rus-Çin etkisini dengelemeye yönelik bölgesel hedefleri doğrultusunda, çevreleme doktrininin etkinliğini hâlâ koruduğunu ve özellikle Orta Asya’da Azerbaycan, Ukrayna ve Gürcistan emsallerinde olduğu gibi, bu politikanın geri tepmelerinin olabileceği söylenebilir.
Kazakistan’ın ilk cumhurbaşkanının torunu Aisultan Nazarbayev İngiltere’de sığınma istiyor
Kazakistan‘ın ilk cumhurbaşkanının torunu Aisultan Nazarbayev, İngiltere’de sığınma talebinde bulundu.
Aisultan Nazarbayev sosyal medya uygulaması Facebokk hesabında yaptığı açıklamada, “İngiltere’den siyasi sığınma talebinde bulunuyorum. Son 5 yılım gri çizgilerle kaplı. İnsanların gerçekte ne olduğunu ve nedenini öğrenmesinin zamanı geldi, ”diyor.
Aisultan Nazarbayev görevinde ailedeki zor durumları anlatıyor:
Bir kez beni yakaladılar ve zorla psikotropik maddeler enjekte ettiler ve beni 14 ay boyunca geçirdiğim tedavi bahanesiyle çürümeye gönderdiler.
Haklarım çiğnendi ve Moskova yakınlarındaki Oryol şehrinde yasadışı bir hapishanede hapsedilmemin 12. ayında annem bana geldi. Bu hapishanede kaldım ve annem, tamamen ona boyun eğene kadar bu hapishanede kalacaüımı söyleyip gitti. 14 ay boyunca sadece öfke ve intikam hissinden kurtuldum! Alnur Musaev sayesinde Rus özel servisleri beni oradan çıkardı. Almatı’ya vardığımda, Nursultan Nazarbayev ve özellikle de annem tarafından tekrar tuzağa düşürüldüm ”dedi.
Ekim 2019’da Aisultan’ın Londra’da bir polise saldırmak suçundan mahkum edildiğini hatırlayın. Uyuşturucu bağımlılığı için tedaviye devam ediyor, toplum hizmeti ve para cezası aldı. Aisultan, uyuşturucuların etkisi altında iken polise direndi, bunlardan birini vurup ısırdığı için suçlu bulundu.
Aisultan Nazarbayev, Kazakistan eski başkanı Dariga Nazarbayeva’nın en büyük kızının oğlu ve Rakhat Aliyev’in oğlu. Sandhurst Kraliyet Askeri Akademisi’nden mezun oldu ve Kazakistan Savunma Bakanlığı ana istihbarat departmanı kadrosuna kaydoldu. 2017 yılında Aisultan Kazakistan Futbol Federasyonu’nda çalıştı.
Özbekistan’ın ilk cumhurbaşkanı İslam Karimov’un torunu olan Recall, 2018’de İngiltere’den sığındı.
Tacikistan ile sınır sorununu çözmek için arazi değişimine hazırlanan Kırgızistan hükümetinin bölgedeki halkı bilgilendirdiği bildirildi.
Kırgızistan Başbakanlık Basın Merkezi’nden yapılan açıklamaya göre, Başbakan Yardımcısı Ceniş Razakov ve topografik çalışma grubunun üyeleri Kırgızistan’ın Batken Bölgesi’ndeki sınır köylerinin sakinleriyle görüştü.
Çek-Dobo, Terekzar ve Teskey köylerinde gerçekleşen görüşmelerde, süren sınır belirleme çalışmaları ile bölge halkının bilgilendirildiği ifade edildi.
Köylülere, iki ülke arasındaki “tartışmalı sınır bölgesi” olarak bilinen bölgelerdeki sınır sorunlarının ancak eş değer ve eşit arazi değiş tokuşuyla çözülebileceği aktarıldı.
Bölge halkının görüş ve önerilerinin alındığı görüşmelerde, iki ülke arasındaki arazi değiş tokuşu konusunda tüm tarafların görüşü alındıktan sonra ortak adımlar atılacağı ve yalnızca ulusal çıkarlar dikkate alınarak sınırların kararlaştırılacağı vurgulandı.
İki ülke arasında arazi değişimini belirlemek için iki hafta önce ortak çalışmalara başlayan Kırgızistan ve Tacikistan topografik çalışma gruplarının 1 Mart 2020’ye kadar anlaşılan seçeneklere ilişkin çalışmaları tamamlaması gerekiyor.
– Sınır sorunu
Sovyet Birliği döneminde Orta Asya’da çizilen sınırlar, günümüzde bölgede yaşanan karmaşık sınır problemlerinin temelini oluşturuyor.
Orta Asya’da etnik ve siyasi sınırların doğal yollarla oluşturulmaması, özellikle Kırgızistan ve Tacikistan sınırlarının kesiştiği Fergana Vadisi’nde bölgenin ulaşımını ve güvenliğini olumsuz etkiliyor.
Kırgızistan ile Tacikistan arasındaki 970 kilometrelik sınırdan sadece 503 kilometresi belliyken, geriye kalan sınır bölgeler “tartışmalı sınır” olarak kabul ediliyor.
Sınır hattının her iki tarafında yaşayan iki toplum arasında sıklıkla arazi, tarımsal sulama, hayvan otlatma, ortak yol kullanımı ve sınırdan izinsiz geçişler gibi nedenlerle gerginlik çıkıyor.
Tartışmalı sınır bölgelerdeki sosyal, ekonomik ve güvenlik sorunların çözümlenmemesinin Kırgızistan vatandaşların evlerini ve arazilerini satarak bölgelerden ayrılmalarına neden olduğu ifade ediliyor.
İki ülke cumhurbaşkanları, geçen yıl 26 Temmuz’da sınır bölgede bir araya gelerek tartışmalı sınır hatların belirlenerek netleştirilmesi için çözüm arayışı konusunda kararlığını yinelemişti.
Devlet Başkanı Gurbanguli Berdimuhamedov, Bakanlıklara yeni atamalar yaptı, Eyalet Valilerini değiştirdi.
Devlet Haber Ajansı TDH’nın bildirdiğine göre geçtiğimiz Cuma günü yapılan genişletilmiş Hükümet toplantısında Devlet Başkanı, yeni atamalara ilişkin bir kararname imzaladı.
Resmi gazetede yayımlanan kararnameye göre;
Ekonomiden sorumlu Başkan Yardımcısı Goçmurat Muradov görevinden alındı. Yerine Yüksek Denetim Kurulu Başkanı Gadırgeldi Müşşikov atandı. Boşalan Yüksek Denetim Kurulu Başkanlığı görevine Durdılı Durdılıyev getirildi.
Sanayi, inşaat, elektrik enerji sektöründen sorumlu Başkan Yardımcılığı görevine Aşkabat Belediye Başkanı Şamuhammet Durdılıyev atandı. Aşkabat Belediye Başkanı görevine ise Balkan eyalet valisi Yaztagan Gılıcov atandı.
Maliye ve Ekonomi Bakanı Batır Bazarov görevinden alındı. Yerine daha önce bakan yardımcısı olan Ezizgeldi Annamuhammedov atandı.
Enerji Bakanı, görevinden alınarak, yerine, Başkan Yardımcılarından Çarımurat Purçekov atandı.
İnşaat ve Mimarlık Bakanı Söyençnazar Selimov görevinden alınarak yerine Rahım Gandımov atandı.
Ahal eyalet Valisi Serdar Berdimuhamedov, yeni kurulan Sanayi ve İnşaat üretim Bakanı olarak atanması dolaysıyla Ahal eyalet Valisi görevine Yazmuhammet Gurbanov atandı.
Balkan eyalet Valisi Yaztagan Gılıcov, Aşkabat Valisi görevine atandı. Balkan Eyalet Valisi görevine ise, Lebap Eyalet Valisi Tanrıguli Atahalliyev atandı.
Bakanlar Kurulu bölüm müdürü Şöhrat Amangeldiyev ise Lebap eyalet Valisi görevine atandı.
Berdimuhamedov, kararnameyi imzalarken yaptığı konuşmada; ileri teknolojilerin yaygın olarak kullanılması, dijital ekonominin oluşturulması, yeni bilgi kaynaklarının ortaya çıkması ve doğru istatistiksel bilgiye duyulan ihtiyacın, hükümet için yeni hedefler belirlediğini belirtti.
Chet elda keng qamrovli xizmat ko‘rsatish tarmog‘iga ega bo‘lgan «Ziraat Moliya Guruhi», O‘zbekistonda 4-xizmat ofisini ochib, faoliyatini yanada kengaytirishni davom etmoqda.
Turkiya Jumhuriyati «Ziraat Bankası»ning sho‘’ba banki, «Ziraat Bank Uzbekistan» aksiyadorlik jamiyati Toshkent shahridagi Yunusobod filiali, Chakana va Korporativ sho‘’balaridan so‘ng 4-xizmat ofisi sifatida, Samarqand shahrida «Samarqand Ofisi» faoliyatini boshladi. 1993 yilda O‘zbekistonda birinchilaridan bo‘lib chet el kapitali ishtirokidagi bank sifatida O‘zbekiston bank tizimiga qadam qo‘ygan «Ziraat Moliya Guruhi», mamlakat bank sohasida o‘z faoliyatini 2018 yildan boshlab 100% «Ziraat Bankası» sarmoyasi bilan «Ziraat Bank Uzbekistan» AJ sifatida olib bormoqda.
Ziraat Bank, iqtisodiy va ijtimoiy jihatdan rivojlanib borayotgan va so‘nggi yillarda juda jiddiy rivojlanishni boshlagan O‘zbekistonda, zamonaviy bank xizmatlarini taklif qilish orqali faoliyat ko‘lamini oshirishni o‘ziga maqsad qilib qo‘ygan.
«Ziraat Moliya Guruhi»ning O‘zbekistondan tashqari Germaniya, Chernogoriya, Bosniya, Rossiya, Gruziya, Ozarbayjon, Qozog‘iston va Turkmaniston kabi mamlakatlarda ham sho‘’ba banklari mavjud. Turkiyada 1734 ta xizmat tarmog‘i va yuqori darajada rivojlangan texnologik kanallar orqali xizmat ko‘rsatuvchi «Ziraat Moliya Guruhi» o‘zining sho‘’balari va xorijiy filiallariga ega bo‘lgan 18 mamlakatda 109 nuqtada global bank sifatida faoliyatini olib bormoqda.
Doimo «Bir bankdan ziyoda» shiori ostida faoliyat olib borayotgan Ziraat Banki, bundan keyin ham xizmat tarmog‘ini kengaytirib, texnologik kanallarini rivojlantirib O‘zbekistondagi investitsiyalarini yanada ko‘paytirishni ko‘zlagan.
Qozog‘istonning Korday rayonida ro‘y bergan mojaro oqibatida halok bo‘lganlar soni 10 nafarga yetdi. «Xabar 24» nashri xabariga ko‘ra, ommaviy tartibsizliklar vaqtida jarohatlanganlarning ikki nafari shifoxonada jon bergan.
7 fevral kuni kechqurun Jambil oblasti Masanchi qishlog‘ida qozoqlar va do‘ngonlar o‘rtasida mojaro kelib chiqqandi. Mojaroga mahalliy do‘ngonlar qozog‘istonlik qariyani kaltaklashi sabab bo‘lgani aytilgan.
Dastlabki xabarlarda Kordaydagi tartibsizliklar vaqtida mingga yaqin kishi ishtirok etgani, 8 kishi halok bo‘lib, 137 kishi jarohatlangani, ulardan 37 nafari shifoxonaga yotqizilgani, 9 kishi og‘ir ahvolda qolayotgani aytilgandi.
Qozog‘iston Ichki ishlar vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, hodisa oqibatida 30dan ortiq uy, 15ta savdo obekti hamda 23ta avtomashinaga zarar yetkazilgan.
Qozog‘iston prezidenti Qosim-Jo‘mart To‘qayev tartibsizliklardan so‘ng hududda vaziyat barqarorlashganini ma’lum qildi. U mojaroning avj olishiga sababchi bo‘lgan ig‘vogarlar javobgarlikka tortilishi, «fojiaga yo‘l qo‘ygan davlat idoralari xodimlari jazolanishi»ni ta’kidlab o‘tgan. Biroq u aynan qaysi tuzilmalar xodimlari jazolanishiga aniqlik kiritmagan.
Qozog‘iston bosh vaziri Askar Mamin Jambildagi hodisa oqibatlarini bartaraf etish bo‘yicha hukumat komissiyasi tuzishga farmoyish bergan.
Odatiy mushtlashuv yoki etnik nizo?
TENGRINEWS/SHOKAN ALKHABAYEV VIA REUTERS
To‘qnashuv juma kuni kechqurun etnik ozchilik hisoblangan do‘ngonlar yashovchi Masanchi qishlog‘ida ro‘y bergandi. Politsiyachilar to‘qnashuvda qatnashgan 47 kishini qo‘lga olgan, ulardan ov miltiqlari musodara qilingan.
Казахи о причине конфликта пишут, что дунгане* сильно избили 80-летнего деда-казаха и двух его сыновей. После чего казахи пошли громить села, где живут дунгане, в частности Масанчи и Кордай.
*Дунгане — потомки китайцев, пришедших на территорию Российской империи в XIX веке
Qozog‘iston hukumati hodisada maishiy janjalni etnik nizoga aylantirishga harakat qilgan ig‘vogarlarni aybladi. Hozircha janjalning asl sababi aniq emas.
Qozog‘iston Ichki ishlar vaziri Turgumbayevning so‘zlariga ko‘ra, nizoda avvaliga 70 kishi qatnashgan. «Provokatorlar va guvohlar janjalni videoga olib ijtimoiy tarmoqlarda tarqatgan va boshqa odamlarni qonunga zid harakatlarni amalga oshirishga chaqirgan. Bu esa ziddiyatning eskalatsiyasiga olib kelgan… Qo‘shni qishloqlardan yuzlab kishi kelib janjalga qo‘shilgan», – deyilgan vazirlik ma’lumotida.
«Bezorilar metall predmetlar, toshlar, o‘qotar qurollarni ishlatgan. Masanchidagi ziddiyatdan keyin Auxatti va Bulan-Batir qishloqlariga ham bostirib borishgan. Yo‘llarda blok-postlar o‘rnatishgan», – deya qo‘shimcha qilgan vazir.
Axborot vaziri Dauren Abayev ham bu versiyaga qo‘shilgan: «Fojia ro‘y berdi, odamlar halok bo‘ldi. Afsuski, bu maishiy janjalni etnik mojaro sifatida ko‘rsatgan provokatorlar tufaylidir».
Masanchida nimalar bo‘ldi?
TENGRINEWS/SHOKAN ALKHABAYEV VIA REUTERS
Masanchi qishlog‘ida yashovchilardan biri Radio Azattyk (Qozog‘istondagi Ozodlik radiosi) muxbiriga, tumanning beshta qishlog‘ida bosqinchilik harakatlari amalga oshirilganini so‘zlab bergan.
Uning so‘zlariga ko‘ra, juma kuni kechqurun boshqa hududlardan kelgan yuzlab erkaklar uylarga, do‘konlarga o‘t qo‘ygan, avtomobillarning oynalarini sindirishgan va qishloq aholisiga hujum qilgan.
Qozog‘istondagi do‘ngonlar diasporasi rahbari Xusey Daurov KazTAG agentligiga shunday deydi: «Soat 5.25da Olmaotadan OMON bo‘linmalari yetib keldi, harbiylar keliboq vaziyatni nazoratga olishdi. Ammo ular bir kun kechikishdi. Bir kun avval videolar tarqalishi boshlangandi, agar ular barchasini avvalroq qilishganida, biz bunday ahvolga tushmagan bo‘lardik, odamlarning hayoti saqlab qolinardi. Ammo hozir, Xudoga shukrki, OMON xodimlari har bir burchakni nazorat qilmoqda, har bir qishloqda nazorat o‘rnatilgan».
Ma’lum bo‘lishicha, juma kuni kunduzi politsiyachilar Masanchiga qo‘shni bo‘lgan Sortobe qishlog‘ida avtomobilni to‘xtatgan. Haydovchi qochishga uringan, politsiyachilar uni quvishganida esa qoidabuzarning qarindoshlari politsiya avtomobilini toshbo‘ron qilgan.
Hozircha aynan shu hodisa ommaviy tartibsizliklarni keltirib chiqargan voqea bo‘lgani tasdiqlanmadi.
Ijtimoiy tarmoqlarda esa do‘ngonlar bir necha qozoqni kaltaklagani tasvirlangan video hodisa sababi sifatida tarqatilgan.
Mushtlashuvlardan keyin ko‘plab do‘ngonlar chegarani kesib o‘tib, Qirg‘izistonga borishgan. Chegarachilar qat’iy ish rejimiga o‘tishgan. Qirg‘iziston Sog‘liqni saqlash vazirligidagi manba RIA Novosti agentligiga xabar berishicha, 20 kishi shifokorlarga murojaat qilgan, 10 nafar jabrlanuvchi shifoxonaga yotqizilgan.
Do‘ngonlar – Qirg‘izistondagi millat bo‘lib, Qozog‘iston janubi-sharqida va O‘zbekiston sharqida ham yashaydi. Ular XIX asr oxirida Xitoy hukumati ta’qibidan keyin Markaziy Osiyo hududiga qochib kelgan xitoyliklarning avlodlaridir. Ular Islom dinini qabul qilishgan va xitoy tilini unutishgan. Mahalliy tillarda va rus tilida so‘zlashishadi.
Masanchi do‘ngon diasporasi markazlaridan biri hisoblanadi. 2009 yilgi ma’lumotlarga ko‘ra, qishloq aholisining 90 foizi do‘ngon, 5 foizi qozoq, 5 foizi ruslar edi.
Azerbaycan’da, Türk Dili Konuşan Ülkeler İşbirliği Konseyi (Türk Konseyi) Dışişleri Bakanları Konseyi Olağanüstü Toplantısı başladı.
Toplantıya, Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu, Azerbaycan Dışişleri Bakanı Elmar Memmedyarov, Kırgızistan Dışişleri Bakanı Çingiz Aydarbekov, Kazakistan Dışişleri Bakanı Muhtar Tleuberdi, Özbekistan Dışişleri Bakanı Abdulaziz Kamilov ve Türk Konseyi Genel Sekreteri Baghdad Amreyev katıldı.
Azerbaycan Dışişleri Bakanı Memmedyarov, toplantının başında yaptığı konuşmada, Türk Konseyinin uluslararası kuruluşlarla iş birliğinin geliştirilmesi, Türk Akademisi ve Türk Konseyinin Budapeşte ofisinin faaliyetinin genişletilmesi konularını müzakere edeceklerini söyledi. Toplantı basına kapalı devam etti.
– Çavuşoğlu’nun Bakü temasları
Dışişleri Bakanı Çavuşoğlu, Bakü temasları kapsamında Azerbaycan Dışişleri Bakanı Memmedyarov, Kırgızistan Dışişleri Bakanı Aydarbekov ve Türk Konseyi Genel Sekreteri Amreyev ile ikili görüşmeler gerçekleştirdi.
Kazakistan’dan “Türkiye Bursları” eğitim programına başvuru sayısı geçen yıl 2018’e göre yüzde 50 arttı.
Türkiye’nin Nur Sultan Eğitim Müşaviri Abdülmuttalib Çetin, Kazakistan ile Türkiye arasındaki eğitim alanda yapılan iş birliğini değerlendirdi.
Eğitimde ikili ilişkilerin, protokol ve anlaşmalarla yürütüldüğünü belirten Çetin, “Kazakistan’daki öğrencilerin ülkemize, aynı zamanda eğitim fırsatlarından yararlanma noktasında ilgileri oldukça fazla.” ifadesini kullandı.
Çetin, Türkiye Burslarının yabancı öğrencilere sundukları en önemli eğitim fırsatı olduğunun altını çizerek, programın amacının Türkiye ile diğer ülkeler arasındaki ilişkileri geliştirmek, insan odaklı bir yaklaşımla küresel bilgi yüküne katkı sağlamak olduğunu söyledi.
Çetin ayrıca Türkiye üniversitelerinde alınacak burslu eğitimin yabancı öğrencileri kariyerlerinde avantajlı kıldığını dile getirdi.
– “400 öğrenci ülkemizde burs imkanından yararlanmaktadır”
Yabancı öğrencilerin 2011’den itibaren Türkiye Burslarından yararlanmaya başladığını hatırlatan Çetin, “Kazakistan’dan bugüne kadar binlerce öğrenci bu kapsamda öğrenim görmüş, halihazırda yaklaşık 400 civarında öğrencisi ülkemizde burs imkanından yararlanmaktadır.” dedi.
Çetin, Kazakistan’da Türkiye Burslarının tanıtım faaliyetlerinin yoğun şekilde yapıldığını kaydederek, “Müracaatlarda geçen yıl yüzde 50 artış gözlendi. Başvuruların artmasıyla ülkenin kontenjanı artmakta ve daha fazla öğrenci bu imkandan yararlanmaktadır.” diye konuştu.
Burs programının aylık burs, devlet yurtlarında ücretsiz konaklama, sağlık sigortası gibi imkanlar sağlandığına dikkati çeken Çetin, ayrıca yabancı öğrencilerin ülkelerine tek seferlik gidiş dönüş uçak bilet masraflarının karşılandığını söyledi.
Çetin, 10 Ocak’ta başlayan ve 20 Şubat’a kadar devam edecek başvuruların “http://www.turkiyeburslari.gov.tr/” web sitesi üzerinden yapıldığını hatırlattı.
Sınavı kazanan öğrencilerin Türkiye’de kendilerini güvende hissedeceklerine dikkati çeken Çetin, yabancı öğrencilerin Türkiyeli kardeşleriyle kaynaşarak ortak kültürü ve tarihi daha yakından tanıma fırsatı elde edeceklerini belirtti.
