Çete mensubu 15 kişinin etkisiz hale getirildiği, beşinin ise yakalandığı saldırıda iki Tacik askeri hayatını kaybetti. Özbek basını saldırıda 17 kişinin öldüğünü belirtti
Tacikistan‘ın Özbekistan sınırındaki polis karakoluna 20 kişilik silahlı bir grup saldırı düzenledi.
Tacikistan Sınır Koruma Birlikleri Basın Ofisinden yapılan açıklamaya göre, yerel saatle 03.23’te Sultanabad askeri birliğinin, İşkobod sınır karakoluna 20 kişilik maskeli silahlı grup saldırdı.
Çıkan çatışmada saldırganlardan 15’i etkisiz hale getirilirken, 5’i de yakalandı. Saldırıda 2 Tacik askeri hayatını yitirdi.
Saldırıyla ilgili soruşturma başlatıldı.
Başkent Duşanbe’nin 60 kilometre batısında bulunan İşkobod sınır karakolu Tacikistan’ın Özbekistan ile sınırı yakınındaki Rudaki ilçesinde yer alıyor.
ABD’nin 900.000 dolar ile finanse ettiği Tacikistan – Afganistan sınırındaki tesis açılışı gerçekleşti
ABD Büyükelçiliği, Tacikistan-Afgan sınırındaki sınır birliklerini ziyaret etti.
Duşanbe’deki ABD Büyükelçiliği’nden yapılan bir basın açıklamasında elçiliğin finanse ettiği okulun açılışının yapıldığı bildirildi.
Duşanbe’deki ABD Büyükelçiliğinde Misyon Şef Yardımcısı olarak görev yapmak üzere Eylül 2019’da Tacikistan’a gelen John Ginkel, sınırdaki okul açılışında yaptığı konuşmada, “900.000 dolarlık inşaat projesi, Tacikistan’daki ABD Büyükelçiliği Askeri İşbirliği Ofisi tarafından finanse edildi ve uygulandı. Sınır görevinde, sınır kuvvetlerine Khatlon bölgesindeki Shahritus bölgesindeki Afganistan sınırının sürekli izlenmesi ve devriyesi için daha fazla potansiyel sunuluyor. Bu tesis, sınır birliklerinin 15-20 kilometrelik mesafedeki yasadışı sınır geçişlerini izleme ve önleme yeteneklerini önemli ölçüde artıracak ve ayrıca uyuşturucu satıcıları, kaçakçılar ve şiddetli aşırılık yanlıları gibi uluslararası tehditleri de önleyecektir ”dedi.
ABD hükümetinin 2005’ten bu yana Tacikistan’a, Afganistan sınırındaki 9 sınır kontrol binası inşaatını destekleyerek sınır güvenliğini güçlendirmek için 100 milyon dolardan fazla bir miktarda yardım sağladığı belirtildi.
Amerika Birleşik Devletleri 27 yıldır Tacikistan’la işbirliği yapıyor ve bu süre zarfında Tacik özel sektörünü, tarım, sağlık, eğitim, demokratik kurumları ve güvenliği destekleyen programlar aracılığıyla 1,8 milyar doların üzerinde kalkınma ve yardım sağladı.
Duşanbe’deki görevinden önce Ginkel, Washington DC’de Dışişleri Bakanlığı Afganistan İşleri Ofisi Direktörü olarak görev yaptı.
Özbekistan’ın önemli alimlerinden Hilal isimli bir tefsir kaleme alan Şeyh Muhammed Sadık Muhammed Yusuf adına Moskova’da manevi eğitim okumaları yapılacak
2015 yılında hayatını kaybeden Özbekistan’ın önemli alimlerinden Hilal isimli bir tefsir kaleme alan Şeyh Muhammed Sadık Muhammed Yusuf adına, 4 Kasım 2019’da Moskova‘da, Ulusal Birlik Günü’nde, manevi ve eğitimsel okumalar yapılacak.
Etkinliğin amacı: Şeyh Muhammed Sadık Muhammed Yusuf’un manevi mirası aracılığıyla, devlet, dini kurum ve kuruluşların göçmenlerin eğitimi çaışmalarıbir araya getirilecek.
Okumaların ana başlıkları şunlar olacaktır: Şeyh’in edebi mirasını Özbekistan, Tacikistan, Kırgızistan, Kazakistan’dan gelen göçmenlerle çalışma ve onun dini motive edici radikalizmin önlenmesinde ve sahte dinsel örgütlenmelerin açığa çıkmasında, yayınlanma raporlarında kullanılması.
Okumaların bir parçası olarak, Özbekistan Cumhuriyeti, Tacikistan, Kırgızistan ve Kazakistan Müslümanlarına psikolojik, yasal, manevi ve eğitsel yardım sağlama ve destek sağlama projelerinin uygulanması üzerine bir tartışma yapılacaktır.
Okumalara Özbekistan, Özbekistan Cumhuriyeti, Tacikistan Cumhuriyeti, Kırgızistan Cumhuriyeti, Kazakistan Cumhuriyeti, devlet, bakanlık ve kamu kuruluşları elçiliklerinin temsilcileri katılacak.
Etkinlik İslam Kültür, Bilim ve Eğitim Destek Fonu desteğiyle Müslümanlara Psikolojik Yardım Derneği ANO DPSM tarafından düzenleniyor.
Özbek alim, 1952 yılında Andican bölgesinde doğdu. İlk İslami eğitimini imam olan babasından aldı. Sonra Buhara medresesinde ve Libiye’de eğitime devam etti. Sovyetler’in son döneminde Şeyh Muhammed Yusuf o zamanki Orta Asya Müslümanları Dini idaresinin başkanı oldu. Gorbaçov’un reformlarını destekleyen Şeyh Yusuf, SSCB döneminde milletvekilliğine seçilmişti.
Özbekistan’ın bağımsızlığından sonra Şeyh Muhammed Yusuf, İslam Kerimov rejiminin baskısı sonucu Türkiye ve Libiye’ye hicret etmek zorunda kaldı. 1998 yılında Özbekistan Devlet Başkanı İslam Kerimov’un daveti üzerine ülkesine döndü ama kendisine resmi görev verilmedi.
Muhammed Yusuf, “Hilal” ismiyle bir Kur’an-ı Kerim tefsiri yazdı. Onun “Hadis ve Hayat”, “İman” ve diğer kitapları sadece Özbekistan’da değil bütün eski Sovyet ülkelerinde en çok okunan ve satılan eserler arasında yer aldı.
Özbek imam, Kerimov, Kaddafi ve Ramzan Kadirov gibi diktatör olarak bilinen liderlere karşı ılımlı yaklaşımı sebebiyle eleştiriliyordu.
Muhammed Sadık Muhammed Yusuf 10 Mart 2015 tarihinde 62 yaşında öldü. Ölüm sebebi, Taşkent İslami Üniversitesi’nin spor salonunda bazı talebeleriyle basketbol oynarkengeçirdiği kalp krizi idi. Cenazeye sadece Taşkent’ten değil, tüm Özbekistan ve komşu ülkelerden gelen yaklaşık 200 bin kişi katıldı.
Çeçenya Başkanı Ramzan Kadirov, Grozni’nin caddelerinden birine Şeyh Muhammed Yusuf’un adını verme kararını açıkladı.
Güney Kore kenti Kojedo’da, Muhammed Yusuf’un ölümünden birkaç gün sonra açılan bir camiye onun adı verildi. Ayrıca 26 Mayıs 2015 tarihinde Şimkent’te (Kazakistan), Muhammed Yusuf adında ilk cami açılmıştır. Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev’in girişiminde Chilanzar’da yapılan camiye Şeyh Muhammed Sadyk Muhammed Yusuf’un adı verildi.
Türk Dili Konuşan Ülkeler Parlamenter Asamblesi (TÜRKPA) Hukuk İşleri ve Uluslararası İlişkiler Komisyonu 4. Yasama Uyum Çalıştayı, Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) ev sahipliğinde İstanbul’da gerçekleştirildi.
Çalıştay, TÜRKPA Hukuk İşleri ve Uluslararası İlişkiler Komisyonu bünyesinde, Beyoğlu’ndaki Sheraton İstanbul İstanbul City Center’da yapıldı.
TÜRKPA Hukuk İşleri ve Uluslararası İlişkiler Komisyonu Başkanı ve AK Parti İstanbul Milletvekili İsmet Uçma, “Somut Olmayan Kültürel Miras ve Turizm Alanında Ortak Mevzuat Geliştirilmesi” konulu çalıştaya başkanlık etti.
– “Türk dünyası olarak kınıyoruz”
Komisyon Başkanı Uçma, açılış konuşmasında, çalıştayın içeriğinden bahsederken, ABD Temsilciler Meclisi’nde oylanan “Ermeni soykırımı” yasa tasarına ilişkin konuştu.
Uçma, “Önceki gün Amerika Senatosu’ndan geçen sözde ‘Ermeni soykırımı’ yasa tasarısını, bu Türkiye üzerindeki haksız yaklaşımı sadece reddetmekle kalmıyor, Türk dünyası olarak kınıyoruz. Ve bütün arşivlerimizi açtığımızı müteaddit defalar ifade ettik, etmeye devam ediyoruz. Ama Türkiye ve Türk dünyası üzerinde oyun oynayanların, onları dizayn etmeye çalışanların ortaya koydukları henüz elle tutulur hiçbir şeyi yok. Sadece yalan, iftira ve tezvirattan öte yapılan hiçbir durum söz konusu değil.” dedi.
Uçma, sözlerini şöyle sürdürdü:
“800 yıl, total olarak ‘bin yıl’ diye ifade ettiğimiz birlikte yaşadığımız bir toplulukla ilgili millet-i sadıka diye isimlendirdiğimiz bir milletle Ermenilerle ilgili İttihat Terakki’nin ortaya koyduğu yanlış politikalar dışında ülkemizde ve ecdadımızda temel insan hak ve özgürlüklerine aykırı hiçbir husus ifade ve icra edilmemiştir. Zaten bizim medeniyetimiz ve muhassalamız da esasen bunlara müsait değildir. Bütün Türk dünyası bunun bilincinde ve farkındadır.”
Meseleye üç aşamalı bakılması gerektiğini dile getiren Uçma, “Bizim yurttaşımız olan Türkiye Ermenileri var. Onlar Türklerle eşit haklara sahip yurttaşlarımızdır. Ermenistan’da olan Ermeniler var. Bunlarla da bir diyalog geliştirmek mümkündür ama takdir buyurursunuz ki diasporayla diyalog kurma imkanı hemen hemen ortadan kalkmış durumda. Onunla ilgili de dünyada lobiler oluşturarak ve mümkün olan basın yayın aracılığıyla dünyaya bu sesimizi duyurmak ve gerçekten de bu millete atılan iftirayı telafi etmek bütün Türk dünyasının birlikte üstesinden geleceği önemli hususlardan birisidir.” diye konuştu.
– “Türklerin hep birlikte belki özür dilemesi gerekiyor”
Eski Kültür ve Turizm Bakanı ve AK Parti Eskişehir Milletvekili Nabi Avcı da ironi yaparak ABD’yi eleştirirken, şöyle konuştu:
“Aslında bizim gerçekten belki özür dilememiz gerekiyor. Amerika’daki Kızılderililerin kökünü kuruttuğumuz için, oradaki bir tane bile o medeniyete ait iz bırakmadığımız için, Afrika’dan yüz binlerce masumun balık istifi gemilere doldurup fevkalade, gayri insani şartlarla onları Amerika’ya taşıdığımız için ve onları orada köleleştirdiğimiz için, onların emeği üzerine zenginlikler inşa ettiğimiz için biz Türklerin hep birlikte belki özür dilemesi gerekiyor. Yakında Amerika Temsilciler Meclisi’nde bu konuda da bir karar tasarısı gündeme getirilir.”
Avcı, sözde “Ermeni soykırımı” konusunun dünya siyasetinin kimlerin elinde ve ne seviyelere düştüğünün en son örneklerinden biri olduğuna dikkati çekti.
– “Türkiye ve Azerbaycan, Ermeni teröründen çok çekti”
Türkiye ve Azerbaycan’ın Ermeni teröründen çok çektiğinin altını çizen Avcı, Karabağ sorununda muhacir durumuna düşenleri dünyanın görmediğine işaret etti.
Avcı, “Türkiye ve Azerbaycan, Ermeni teröründen çok çekti. Bir milyonun üzerindeki muhaciri dünya görmüyor. Birleşmiş Milletler kararlarına rağmen Karabağ’da, işgal altındaki Azerbaycan topraklarından sürülen, yerlerinden yurtlarından edilen bir milyonun üzerindeki kardeşlerimizi dünya görmüyor.” şeklinde konuştu.
– “Bu bir devlet eliyle terörün mükafatlandırılması, kutsanmasıdır”
Türkiye’nin Ermeni terör örgütü ASALA’nın uzun yıllar saldırılarına maruz kaldığını aktaran Avcı, örgütün Türk elçilikleri ve kuruluşlarına saldırılar gerçekleştirdiğini, diplomatları, büyükelçileri, maslahatgüzarları, diplomatları ve konsolosları şehit ettiğini hatırlattı.
“40’ın üzerinde diplomatımız, büyükelçimiz, maslahatgüzarımız, diplomatımız, konsolosumuz şehit edildi. Dünyanın çeşitli yerlerinde, Paris’te, Kanada’da, Amerika’da, pek çok yerde diplomatlarımız kalleşçe şehit edildiler.” diyen Avcı, ilk şehidin 1973 senesinde Los Angeles’da verildiğini kaydetti.
Avcı, “ASALA terörünün ilk şehidi 27 Ocak 1973 tarihinde Los Angeles’da başkonsolosumuz Mehmet Baydar, yardımcısı Bahadır Demir. İkisi de Gungen Yanıkyan adlı bir Ermeni terörist tarafından, ‘Size göstermem gereken bir tarihi eser var. Türkler olarak siz bununla ilgilenirsiniz. Evime gelirseniz size bunları gösteririm’ diye Los Angeles’da evine davet ettiği başkonsolosumuzu ve yardımcısını şehit etti.” değerlendirmesinde bulundu.
Söz konusu teröristin (Gurgen Yanıkyan) cesedinin 5 Mayıs 2019’da Erivan’a getirilerek askeri törenle askeri mezarlığa defnedildiğini belirten Avcı, şöyle dedi:
“Gurgen Yanıkyan’ın cesedi 6 ay önce Los Angeles’tan alındı, Erivan’a getirildi ve büyük bir askeri törenle Erivan’da askeri mezarlığa defnedildi. Bu nedir? Bu bir devlet eliyle terörün mükafatlandırılması, kutsanmasıdır. Nerede oldu bu, Los Angeles’tan başladı. Peki, Amerika Temsilciler Meclisi’nde bununla ilgili ne ufak bir ses çıktı mı? Hayır, çıkmadı. Onun için biz kardeşlerimizle birlikte tüm bunları da bilerek, güzel, hayırlı, insanlığa faydalı işler için bir arada çalışmaya, daha çok çalışmaya devam etmek mecburiyetindeyiz.”
– “Bizimle savaşan teröristlere bizim istediğimiz silahları bedava vermeye başladılar”
Avcı, Türkiye’de savunma sanayisinde son yıllarda ciddi ilerlemeler katedildiğini vurgularken, “Kötü komşu insanı mal sahibi yapar.” ifadesini kullandı.
Avcı, şunları kaydetti:
“Başımız sıkıştığı zaman üstelik NATO’da müttefik olduğumuz ülkelerden çok zaruri birtakım taleplerde bulunduğumuz zaman olumsuz cevap aldık. Bir, iki, üç… En sonunda baktık ki burada ciddi bir kasıt var. Çünkü bize kendi peşin paramızla almak istediğimiz bazı savunma malzemelerini satmayan, onun için de yine aynı temsilciler meclisinden, kongreden kararlar çıkartan müttefikler, bizimle savaşan teröristlere bu bizim istediğimiz silahları bedava vermeye başladılar. Böyle de bir müttefiklik anlayışından geliyoruz. Onun için ne yaptık, biz de kendi ihtiyaçlarımızı kendimiz karşılamaya gittik. Bugün Türk Savunma Sanayi kendi ihtiyaçlarını yüzde 60’ların üzerinde kendisi karşılayabilir duruma gelmiştir. Bu aynı zamanda hepimizin gücü demektir. ”
TÜRKPA Genel Sekreteri Altınbek Mamayusupov ile Türk Kültür ve Miras Vakfı Başkanı Günay Efendiyeva da birer konuşma yaptı. Mamayusupov, TÜRKPA faaliyetlerini anlatırken, Efendiyeva, vakıf çalışmalarına değindi.
Konuşmaların ardından çalıştay kapsamında iki oturum gerçekleştirildi.
Çalıştaya Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Türkiye’den parlamento uzmanları ile Türk iş birliği kuruluşları ile bu alanda faaliyette bulunan UNESCO gibi kuruluşların başkan ve temsilcileri de katıldı.
Çalıştay kapsamında hazırlanacak, “Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması ve Turizm” konulu model taslağın Hukuk İşleri ve Uluslararası İlişkiler Komisyonu’na sunulacağı bildirildi.
Dünya Su Konseyi Yönetim Kurulu, Türkmenistan Su Kaynakları Devlet Komitesini, Dünya Su Konseyi üyeliğine seçti.
Türkmenistan Dışişleri Bakanlığı’nın bildirdiğine göre, 22 Ekim’de Mısır’ın Başkenti Kahire’de yapılan Dünya Su Konseyi Yönetim Kurulu oturumunda, Türkmenistan Su Kaynakları Devlet Komitesi, Dünya Su Konseyi üyeliğine seçildi.
Merkezi Marsilya’da bulunan Dünya Su Konseyi, 50 ülkeden 300’ün üzerinde kuruluşu bir araya getiriyor. Her üç yılda, ayrı bir ülkede düzenlenen Dünya Su Forumu’n da su ile ilgili küresel sorunların çözümüne yönelik sonuçlar elde ediliyor. Çok uluslu kuruluşlar, akademi, sivil toplum Örgütleri başta olmak olmak üzere her düzeyden ve alandan katılımcıları bir araya getiren Dünya Su Forumu, Kural olarak, 22 Mart Dünya Su Günü’nde yapılıyor.
1996 yılından itibaren, Birleşmiş Milletler (BM) altında faaliyet yürüten Dünya Su Konseyi’nin tarihi misyonu,1977 yılında Hükümetleraras Su Konferansı na dayanıyor.
Kırgızistan meclisi, uranyum ve toryum yataklarının araştırılması ve çıkarılmasını yasaklama kararı aldı.
Meclis Genel Kurulu’nda, ülkede uranyum ve toryum yataklarının keşfi, incelenmesi ve çıkarılması ile ilgili faaliyetleri yasaklayan yasa tasarısı kabul edildi.
Cumhurbaşkanı Sooronbay Ceenbekov’un yasayı onaylaması halinde, ülkede uranyum yataklarının keşfi, incelenmesi ve çıkarılması için daha önce verilen lisanslar da iptal edilecek.
Yasayla, hükümete, ülke mevzuatına uygun olarak, uranyum ve toryum yataklarında çalışan veya yakınında yaşayan insanların yaşamlarına veya sağlıklarına yönelik tehditleri önleme, radyasyon ve çevre güvenliğini sağlamak için tedbirler alması talimatı verildi.
Kırgızistan hükümetinin 2010’da verdiği işletme ruhsatı ile 2016’da ruhsatını uranyum üretimine çeviren ‘YurAsya Kırgızistan’ adlı Kanada-Kırgızistan ortaklığındaki şirketin çalışmaları, Nisan ayında ülkenin kuzeyindeki Kırgız halkının tepkisini çekmişti.
Bunun üzerine harekete geçen hükümet, cevher alanında 3 buçuk ton uranyuma ulaştıklarını bildiren şirketin lisansını askıya almıştı.
Çevreciler de uranyum üretimi için verilen lisansların iptal edilmesini ve uranyum üretimini yasaklayan bir kanun istediklerini talep etmişti.
Tacikistan’ın Gayri Safi Yurtiçi Hasılası (GSYH) yılın ilk dokuz ayında yüzde 7,2’lik büyüme kaydetti.
Tacikistan Ekonomik Kalkınma ve Ticaret Bakanlığı’ndan yapılan açıklamaya göre, yılın ocak-eylül döneminde ülkede GSYH geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 7,2 artarak 52,3 milyar 878 milyon somona (5 milyar 123,8 milyon dolar) ulaştı.
Açıklamaya göre, ülkede bu dönemde sanayi üretimi yüzde 3,3, tarım sektörü yüzde 7,1, hayvancılık sektörü yüzde 7,1, hizmetler sektörü ise yüzde 3,1’lik artış gösterdi.
Resmi verilere göre, geçen yıl Tacikistan’ın GSYH’si yüzde 7,3 artarak 68,8 milyar Somon’u (7,2 milyar dolar) oluşturmuştu.
Bu yıl ülke GSYH’sinin 78,2 milyar Somon’a (8,2 milyar dolar) ulaşması öngörülüyor
Наманган шаҳридаги масжидларда жорий ҳафтада азонни овоз кучайтиргичлар орқали айтиш тўхтатилди. Бу ҳақда наманганлик диний фаол Аббос Асад Озодликка билдирди.
Ўзбекистон Мусулмонлари идораси ходимининг Озодликка айтишича, идора овоз кучайтиргичлардан фойдаланмасликни тавсия қилган.
Ўзбекистон президентининг 2019 йил 4 сентябрь санаси билан расмийлаштирилган махфий қарорида азон овозини чеклаш бўйича вазифалар белгиланган.
Ўзини “диний фаол” атаган наманганлик Аббос Асаднинг Озодликка айтишича, овоз кучайтиргичлардан фойдаланиш тўхтатилганига 30 октябрь куни “3-4 кун бўлди”:
– Наманган вилоят имом-хатиби буйруғига асосан шаҳар масжидларидаги ташқи овоз кучайтириш карнайлари ўчириб қўйилди ва натижада 3-4 кундан бери азон товушлари шаҳар узра таралмай қолган. Шаҳардаги масжидлардан биридаги муаззинларидан бири билан дафн маросимида суҳбатлашиб қолиб, нега азон товушлари янграмай қолди, шаҳардаги барча масжидларда аҳвол шунақами, каби саволларни бердим. Унинг айтишича, кимлардир азон овози баланд янграётганидан расмийларга шикоят қилган экан.
Озодлик мухбири диний фаол Аббос Асад айтаётган Наманган вилоят имом-хатиби Абдулҳай Турсуновнинг овоз кучайтиргичлардан фойдаланишни тўхтатиш тўғрисидаги буйруғини ўз кўзи билан кўргани йўқ. Вилоят бош имом-хатиби Абдулҳай Турсуновдан Озодлик бу борада муносабат ола олмади.
Озодлик мухбири Наманган шаҳридаги Ғози Муҳаммад ҳожи жоме масжидига намоз арафасида бориб, томдаги овоз кучайтиргичлардан азон овози эшитилмаганига шахсан гувоҳ бўлди.
Ғози Мухаммад хожи жоме масжиди томидаги карнай
Озодлик мухбири билан суҳбатлашган намозхонлар азон овоз кучайтиргич орқали таралмаëтганидан ташвиш билдирди. Аммо улар ўз исми билан Озодлик орқали шикоят қилишдан тийилди.
Наманганлик диний фаол Аббос Асад
Мусулмонлар идораси тавсия берган
Ўзбекистон Мусулмонлари идорасининг мулозимининг (матбуотга гапириш ваколатлари доирасига кирмагани учун исми сир қолишини сўради) айтишича, Наманган¸ Фарғона¸ Андижон вилоятлари ва Тошкент шаҳрида азон овозидан роҳатсиз бўлганлар шикоят ëзган. Бу шикоят ортидан масжидларга ўта баланд овозда азон чақирмаслик ҳақида тавсия қилинган.
Махфий қарорда азон юзасидан ҳам вазифа белгиланган
Ўзбекистон президентининг 2019 йил 4 сентябрь санаси билан расмийлаштирилган махфий қароридаазон овозини чеклаш бўйича вазифалар белгиланган.
Озодликда нусхаси бўлган ҳужжатда Соғлиқни сақлаш вазирлигига “Азон шовқини децибелларининг инсон соғлиғига зидлиги борасида аниқ хулоса ва таклифлар бериш” юклатилган.
“Азон-карнай” тарафдорлари ва унга қаршилар
Жорий йил ëзида тармоқда тарқаган видеода Тошкентдаги Юнусобод жоме масжидига кириб келган ўзбек аëл азон овози касал эрига ëмон таъсир қилгани борасида жиддий эътироз билдиргани акс этган эди.
Видеодаги аëл азон овозини пасайтириш учун турли идораларга шикоят ëзганлигини ҳам айтганди.
Наманганлик диний фаол Аббос Асаднинг вилоят имом-хатибидан азон товушларини ўчириш тўғрисидаги буйруқ бекор қилинишини талаб қилганини айтди:
– Каримовнинг ўлимидан сўнг юртимиз мусулмон ўлкасига ўхшаб қолганидан қувониб кетган эдим. Энди бўлса, 3 кун бўлибдики, азон товушлари эшитилмай қолди. Ҳар куни эрта тонгда субҳи-содиқ кириши билан ўзим ҳовлига чиқиб олиб, бор овозимда азон чақириб турибман.
– Умуман давлатимизда қонун бор, ҳар қандай шовқиннинг ўз чегараси бор. Азоннинг овозидан ухлай олмайдиган беморларни хам ўйлаш керак. Яхши иш бўлибди.
Фарғона шахрида тарих бўйича магистратурада ўқиëтган 26 яшар Дилноза Жамолиддинованинг айтишича, азон овози ëқмайдиганлар бор¸ аммо улар нолисак гуноҳ бўлади, деб эътирозини ичида сақлайди:
– Буни (азон овози чекланишини-таҳр) албатта оқлайман. Ҳар бир диний одат ëки ритуал бошқа дин вакилларига, ёки бошқа аҳоли қатламига салбий таъсир кўрсатмаслиги керак. Шахсан ўзим азон овозидан ҳам, черков қўнғироқлари сасидан ҳам қўрқаман. Бундай овозлар айниқса, уйида бемори бор ёки ёш болали оилаларга ёқмаслиги табиий. Фақат эътиқод масаласида қўрққанликлари учун ҳеч кимга шикоят қилишмайди, мусулмонча менталитет, худдики нолиса “гуноҳ бўлади”.
Бир қадам олға икки қадам орқагами?
Ўзбекистоннинг яқин ўтмиши бўлган “Каримов даври”да масжидлардан овоз кучайтиргичлар олиб ташланган эди. Шавкат Мирзиëев иқтидорга келган 2016 йилдан бошлаб баъзи масжидлар¸ хусусан Тошкент шаҳридаги Кўкча масжидида азон овоз кучайтиргичлар ёрдамида айтила бошлаган эди.
Расмий маълумотга кўра, ҳозир Ўзбекистонда 2037 та масжид бор. Уларда жами 5 мингдан ортиқ имом ва имом ноиблари ишламоқда.
Namangan shahridagi masjidlarda joriy haftada azonni ovoz kuchaytirgichlar orqali aytish to‘xtatildi. Bu haqda namanganlik diniy faol Abbos Asad Ozodlikka bildirdi.
O‘zbekiston Musulmonlari idorasi xodimining Ozodlikka aytishicha, idora ovoz kuchaytirgichlardan foydalanmaslikni tavsiya qilgan.
O‘zbekiston prezidentining 2019 yil 4 sentyabr sanasi bilan rasmiylashtirilgan maxfiy qarorida azon ovozini cheklash bo‘yicha vazifalar belgilangan.
O‘zini “diniy faol” atagan namanganlik Abbos Asadning Ozodlikka aytishicha, ovoz kuchaytirgichlardan foydalanish to‘xtatilganiga 30 oktyabr kuni “3-4 kun bo‘ldi”:
– Namangan viloyat imom-xatibi buyrug‘iga asosan shahar masjidlaridagi tashqi ovoz kuchaytirish karnaylari o‘chirib qo‘yildi va natijada 3-4 kundan beri azon tovushlari shahar uzra taralmay qolgan. Shahardagi masjidlardan biridagi muazzinlaridan biri bilan dafn marosimida suhbatlashib qolib, nega azon tovushlari yangramay qoldi, shahardagi barcha masjidlarda ahvol shunaqami, kabi savollarni berdim. Uning aytishicha, kimlardir azon ovozi baland yangrayotganidan rasmiylarga shikoyat qilgan ekan.
Ozodlik muxbiri diniy faol Abbos Asad aytayotgan Namangan viloyat imom-xatibi Abdulhay Tursunovning ovoz kuchaytirgichlardan foydalanishni to‘xtatish to‘g‘risidagi buyrug‘ini o‘z ko‘zi bilan ko‘rgani yo‘q. Viloyat bosh imom-xatibi Abdulhay Tursunovdan Ozodlik bu borada munosabat ola olmadi.
Ozodlik muxbiri Namangan shahridagi G‘ozi Muhammad hoji jome masjidiga namoz arafasida borib, tomdagi ovoz kuchaytirgichlardan azon ovozi eshitilmaganiga shaxsan guvoh bo‘ldi.
G‘ozi Muxammad xoji jome masjidi tomidagi karnay
G‘ozi Muxammad xoji jome masjidi tomidagi karnay
Ozodlik muxbiri bilan suhbatlashgan namozxonlar azon ovoz kuchaytirgich orqali taralmaëtganidan tashvish bildirdi. Ammo ular o‘z ismi bilan Ozodlik orqali shikoyat qilishdan tiyildi.
O‘zbekiston Musulmonlari idorasining mulozimining (matbuotga gapirish vakolatlari doirasiga kirmagani uchun ismi sir qolishini so‘radi) aytishicha, Namangan¸ Farg‘ona¸ Andijon viloyatlari va Toshkent shahrida azon ovozidan rohatsiz bo‘lganlar shikoyat ëzgan. Bu shikoyat ortidan masjidlarga o‘ta baland ovozda azon chaqirmaslik haqida tavsiya qilingan.
Maxfiy qarorda azon yuzasidan ham vazifa belgilangan
O‘zbekiston prezidentining 2019 yil 4 sentyabr sanasi bilan rasmiylashtirilgan maxfiy qarorida azon ovozini cheklash bo‘yicha vazifalar belgilangan.
Ozodlikda nusxasi bo‘lgan hujjatda Sog‘liqni saqlash vazirligiga “Azon shovqini detsibellarining inson sog‘lig‘iga zidligi borasida aniq xulosa va takliflar berish” yuklatilgan.
“Azon-karnay” tarafdorlari va unga qarshilar
Joriy yil ëzida tarmoqda tarqagan videoda Toshkentdagi Yunusobod jome masjidiga kirib kelgan o‘zbek aël azon ovozi kasal eriga ëmon ta’sir qilgani borasida jiddiy e’tiroz bildirgani aks etgan edi.
Videodagi aël azon ovozini pasaytirish uchun turli idoralarga shikoyat ëzganligini ham aytgandi.
Namanganlik diniy faol Abbos Asadning viloyat imom-xatibidan azon tovushlarini o‘chirish to‘g‘risidagi buyruq bekor qilinishini talab qilganini aytdi:
– Karimovning o‘limidan so‘ng yurtimiz musulmon o‘lkasiga o‘xshab qolganidan quvonib ketgan edim. Endi bo‘lsa, 3 kun bo‘libdiki, azon tovushlari eshitilmay qoldi. Har kuni erta tongda subhi-sodiq kirishi bilan o‘zim hovliga chiqib olib, bor ovozimda azon chaqirib turibman.
Andijonlik 22 yashar tadbirkor Olim Nurmatov azon ovozi radiokarnaydan chiqmaëtganini Ozodlik bilan suhbatda olqishladi:
– Umuman davlatimizda qonun bor, har qanday shovqinning o‘z chegarasi bor. Azonning ovozidan uxlay olmaydigan bemorlarni xam o‘ylash kerak. Yaxshi ish bo‘libdi.
Farg‘ona shaxrida tarix bo‘yicha magistraturada o‘qiëtgan 26 yashar Dilnoza Jamoliddinovaning aytishicha, azon ovozi ëqmaydiganlar bor¸ ammo ular nolisak gunoh bo‘ladi, deb e’tirozini ichida saqlaydi:
– Buni (azon ovozi cheklanishini-tahr) albatta oqlayman. Har bir diniy odat ëki ritual boshqa din vakillariga, yoki boshqa aholi qatlamiga salbiy ta’sir ko‘rsatmasligi kerak. Shaxsan o‘zim azon ovozidan ham, cherkov qo‘ng‘iroqlari sasidan ham qo‘rqaman. Bunday ovozlar ayniqsa, uyida bemori bor yoki yosh bolali oilalarga yoqmasligi tabiiy. Faqat e’tiqod masalasida qo‘rqqanliklari uchun hech kimga shikoyat qilishmaydi, musulmoncha mentalitet, xuddiki nolisa “gunoh bo‘ladi”.
Bir qadam olg‘a ikki qadam orqagami?
O‘zbekistonning yaqin o‘tmishi bo‘lgan “Karimov davri”da masjidlardan ovoz kuchaytirgichlar olib tashlangan edi. Shavkat Mirziëev iqtidorga kelgan 2016 yildan boshlab ba’zi masjidlar¸ xususan Toshkent shahridagi Ko‘kcha masjidida azon ovoz kuchaytirgichlar yordamida aytila boshlagan edi.
Rasmiy ma’lumotga ko‘ra, hozir O‘zbekistonda 2037 ta masjid bor. Ularda jami 5 mingdan ortiq imom va imom noiblari ishlamoqda.
Tacikistan, ocak-eylül döneminde Özbekistan, Afganistan ve Kırgızistan’a, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 17,7 artışla 85,3 milyon dolarlık elektrik ihraç etti.
Tacikistan, yılın dokuz ayında Özbekistan, Afganistan ve Kırgızistan’a 85,3 milyon dolarlık elektrik ihracatı gerçekleştirdi.
Elektrik Kurumundan yapılan açıklamaya göre, Tacikistan’ın ocak-eylül döneminde Özbekistan, Afganistan ve Kırgızistan’a sattığı elektrik enerjisi miktarı geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 17,7 artış gösterdi.
Bu dönemde Tacikistan, komşu ülkelere 2,8 milyar kilovatsaat elektrik ihraç ederken, bundan 85,3 milyon dolar gelir elde etti.
Söz konusu dönemde, ülkedeki elektrik enerjisi üretimi geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 5,4 artışla 15,7 milyar kilovatsaat oldu.
Tacikistan, yıl sonuna kadar komşu ülkelere 3,5 milyar kilovatsaat elektrik ihraç etmeyi planlıyor. Tacikistan’ın sattığı bir kilovatsaat elektrik için Afganistan 4,11 cent, Özbekistan ise 2 cent ödüyor.
Geçen yıl, 19,7 milyar kilovatsaat elektrik enerjisi üreten Tacikistan; Afganistan, Özbekistan ve Kırgızistan’a sattığı toplam 2,4 milyar kilovatsaat elektrikten 77 milyon dolar gelir elde etmişti.
ABD ve İngiltere’nin de aralarında olduğu 23 ülke, Sincan Uygur Özerk Bölgesi’ndeki Uygur Türklerine ve diğer Müslümanlara baskı ve şiddet uygulamakla suçlanan Çin’e uluslararası yükümlülüklerini yerine getirme ve insan haklarına saygı çağrısı yaptı.
Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu’nun insan hakları konularını ele alan 3. Komitesi’nde, aralarında ABD, İngiltere ve Almanya’nın da olduğu 23 ülke ortak bir açıklama yaparak, Sincan’daki insan hakları ihlallerinden endişe duyduğunu belirtti.
Çin‘e uluslararası yükümlülüklerini yerine getirme çağrısı
Sincan’da ”kitlesel gözaltıların gerçekleştiği, kültürel ve dini uygulamaların kısıtlandığı, etnik unsurları hedef alan orantısız gözetlemeler yapıldığı” ve diğer insan hakları ihlallerinin yaşandığı belirtilen açıklamada, Uygur Türklerine ve diğer Müslüman azınlıklara baskı ve şiddet uygulamakla suçlanan Çin’e uluslararası yükümlülüklerini yerine getirme ve insan haklarına saygı göstermesi çağrısı yapıldı.
Açıklamada ayrıca, Çin’e İnsan Hakları Yüksek Komiseri Michelle Bachelet’nin Sincan Uygur Özerk Bölgesi’ni ziyaret etmesine izin vermesi çağrısında da bulunuldu.
ABD’nin BM Daimi Temsilcisi Kelly Craft ise toplantı sonrası İngiliz Büyükelçi Karen Pierce ve Alman Büyükelçi Christoph Heusgen ile yaptığı ortak açıklamada, Sincan’da ”bir milyondan fazla Uygur Türk’ünü ve diğer azınlıkları keyfi gözaltına alan Çin’i kınayarak” uluslararası toplumun insan hakları ihlallerine karşı çıkması gerektiğini söyledi.
Uygurların kimlik ve kültürlerine yönelik ihlaller
Çin’de son yıllarda Uygur Türklerinin yaşadığı Sincan Uygur Özerk Bölgesi’nde eğitim merkezi adı altında faaliyet gösteren kamplar ile Uygurların kimlik ve kültürlerine yönelik ihlaller uluslararası kamuoyu tarafından eleştiriliyor.
BM İnsan Hakları Konseyine üye 22 ülke, temmuz ayında Çin’in, Sincan Uygur Özerk Bölgesi’ndeki Uygur Türkleri ve diğer azınlıklara yönelik muamelesinin eleştirildiği ve kitlesel gözaltıların durdurulması çağrısına yer verilen bir mektubu imzalamıştı.
İnsan Hakları İzleme Örgütünün raporunda, son iki yılda Sincan Uygur Özerk Bölgesi’nde çok sayıda kişinin “önleyici polisiye tedbir” adı altında suçsuz yere alıkonulduğu ve siyasi bakımdan tehlikeli olarak değerlendirilen bireylerin herhangi bir yargı kararı olmaksızın toplama kamplarına gönderildiği belirtilmişti.
BM ve diğer uluslararası örgütler, kampların incelemeye açılması çağrılarını yinelerken, Çin şu ana kadar kendi belirlediği birkaç kampın az sayıda yabancı diplomat ve basın mensubu tarafından kısmen görülmesine izin verdi. Çin makamları, BM yetkililerinin doğrudan bilgi almak amacıyla bölgede serbestçe inceleme yapma talebini geri çeviriyor.
