Yazar: Burhan

Мусулмоннинг мусулмон биродари устидаги ҳақ-ҳуқуқлари

Биcмиллахир Рохманир Рохийм

Салом берса алик олиши, акса урса ташмит айтиши, чақирса бориши, касал бўлса ҳолидан хабар олиши, вафот этса жанозасида иштирок этиши, ҳақ устида ёрдам бериши, олдида ҳам, орқасидан ҳам уни мудофаа қилиши, обрў ва номусини ҳимоя қилиши, холис насиҳат қилиши, шодлигу ғам-аламига шерик бўлиши, ўзи учун яхши кўрган яхши нарсани унга ҳам яхши кўриши мусулмоннинг мусулмон биродари устидаги ҳақ-ҳуқуқларидан

Аллоҳ таоло айтади:

«Мўминлар ҳеч шак-шубҳасиз оға-инилардир» (Ҳужурот: 10).

«Мўмин ва мўминалар бир-бирларига дўстдирлар. Улар яхшиликка буюрадилар, ёмонликдан қайтарадилар, намозни тўкис адо этадилар, закотни (ҳақдорларга) ато этадилар, Аллоҳ ва Унинг пайғамбарига итоат қиладилар. Ана ўшаларга Аллоҳ раҳм қилур. Албатта Аллоҳ Азиз, Ҳакимдир» (Тавба: 71).

«(Ўзгаларнинг айблари ортидан) жосуслик қилиб юрманглар ва айримларингиз айримларни ғийбат қилмасин! Сизлардан бирон киши ўзининг ўлган биродарининг гўштини ейишни яхши кўрурми?! Ана ёмон кўрдингизми?! (Бас, гуноҳи бундан-да ортиқ бўлган ғийбатни ҳам ёмон кўринглар)! Аллоҳдан қўрқинглар! Албатта Аллоҳ тавбаларни қабул қилувчи, меҳрибондир»(Ҳужурот 12).

Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам айтдилар: «Мўминнинг мўмин устида олтита ҳаққи бор: касал бўлса бориб кўради, вафот этса жанозасида ҳозир бўлади, чақирса[1] ижобат қилади, учрашганда салом беради, акса урса ташмит айтади[2], йўқлигида ҳам, борлигида ҳам унга холис муносабатда бўлади» (Муслим, Насоий, Абу Довуд ривоятлари)

Бароъ ибн Озиб розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам бизни етти нарсага: беморни кўришга, жаноза ортидан боришга, акса урганга ташмит айтишга, қасамнинг устидан чиқишга, мазлумга ёрдам беришга, чақирган жойга боришга, саломни ёйишга буюрдилар (Муттафақун алайҳ).

Асмо бинт Язид розияллоҳу анҳодан ривоят қилинади: Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам айтдилар: «Ким биродарининг обрў-номусини ғойибона ҳимоя қилса[3], уни дўзахдан озод қилиш Аллоҳнинг зиммасида бўлади» (Аҳмад, Табароний ривоятлари, Саҳиҳул-жомиъ: 6240).

Абуд-Дардо розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам айтдилар: «Ким биродарининг обрў-номусидан (маломатни, ғийбатни) қайтарса, қиёмат куни Аллоҳ таоло унинг юзидан (бутун жисмидан) дўзах ўтини қайтаради» (Аҳмад, Термизий ривояти, Саҳиҳул-жомиъ: 6262).

Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам айтдилар: «Мўмин мўминнинг ойнасидир, мўмин мўминнинг биродаридир, унинг тирикчилиги ўтмай қолишининг олдини олади ва ортидан (йўқлигида) уни (нг оиласи, моли ва обрўсини) сақлайди» (Саҳиҳу сунани Аби Довуд: 4110).

Тамим ад-Дорий розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам дедилар: «Дин – насиҳат (холислик)дир». «Ким учун, ё Расулуллоҳ?», деб сўрадик биз. «Аллоҳ учун, Унинг китоби ва Расули учун, мусулмонларнинг раҳбарлари ва оммалари учун», деб жавоб бердилар[4] (Муслим, Насоий, Абу Довуд ривоятлари).

Анас розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: «Биродарингга золим бўлса-да, мазлум бўлса-да ёрдам бер», дедилар. Шунда бир киши: «Ё Расулуллоҳ, мазлум бўлса-ку, ёрдам бераман. Лекин, золим бўлса қандай унга ёрдам бераман?», деб сўради. «Уни зулмдан тиясан. Шу унга ёрдам беришинг бўлади», дедилар (Муттафақун алайҳ).

Абдуллоҳ ибн Амр розияллоҳу анҳумодан ривоят қилинади: Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам айтдилар: «Мусулмонларнинг қонлари (ҳурмат ва қасосда) тенг, энг паст даражадагиси ҳам уларнинг ҳимояси борасида саъй-ҳаракат қилади, энг узоқда бўлгани ҳам ўз ҳимоясига ола билади, бошқалар қаршисига улар бир қўл (яъни, бир жону бир тан)дирлар» (Саҳиҳу сунани Аби Довуд: 2391).

Жобир розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам айтдилар: «Қай бир киши мусулмон кишини обрў-номуси тўкилаётган ва ҳурмати поймол қилинаётган ўринда ёрдамсиз қўйса, Аллоҳ таоло уни Ўзининг ёрдамини истаб турган ўринда ёрдамсиз қўяди. Қай бир киши мусулмон кишига обрў-номуси тўкилаётган ва ҳурмати поймол қилинаётган ўринда ёрдам берса, Аллоҳ таоло унга Ўзининг ёрдамини истаб турган ўринда ёрдам беради» (Аҳмад, Абу Довуд ривоятлари, Саҳиҳул-жомиъ: 5690).

Анас розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам айтдилар: «Жоним Қўлида бўлган Зотга қасамки, ҳеч бир банда ўзи учун яхши кўрган нарсани биродарига ҳам яхши кўрмагунча иймони комил бўлмайди» (Муттафақун алайҳ).

Анас розияллоҳу анҳудан ривоят қилинган марфуъ ҳадисда: «Ким биродарига ғойибона ёрдам берса, Аллоҳ дунёю охиратда унга ёрдам беради» (Байҳақий «Шуъабул-иймон»да ва бошқалар ривояти, Ас-силсилатус-саҳиҳа: 1217).

Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам айтдилар: «Сизлардан бирингиз акса урса: «Алҳамду лиллаҳи ала кулли ҳол» (Ҳар бир ҳолатда Аллоҳга ҳамд бўлсин), десин, шунда биродари ёки ҳамроҳи унга: «Ярҳамукаллоҳ» (Сенга Аллоҳнинг раҳмати бўлсин), десин, у: «Яҳдийкумуллоҳу ва юслиҳу болакум» (Аллоҳ сизларни ҳидоят қилсин ва ҳолингизни ислоҳ қилсин», деб жавоб қайтарсин» (Бухорий, Абу Довуд ривоятлари, Саҳиҳу сунани Аби Довуд: 4209).

Анас розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ҳузурларида икки киши акса урди. У зот улардан бирига ташмит айтиб, иккинчисига айтмадилар. Шунда: «Ё Расулуллоҳ, икки киши акса урди, сиз улардан бирига ташмит айтиб, иккинчисига айтмадингиз?», деб сўралди. «Буниси Аллоҳга ҳамд айтди, униси эса айтмади», деб жавоб бердилар (Муттафақун алайҳ).

Мўминнинг мўминлар ичида тутган ўрни ва унинг мисоли

Саҳл ибн Саъд розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам айтдилар: «Мўмин киши иймон аҳлига нисбатан бошнинг жасадда тутган ўрнидадир, мўмин киши иймон аҳлига етган мусибатдан худди бош жасадга етган оғриқдан дард чеккандек дард чекади» (Аҳмад ривояти, Саҳиҳул-жомиъ: 6659).

Нўъмон ибн Башир розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам айтдилар: «Мўминларнинг ўзаро дўстлашиш, бир-бирига раҳм-шафқат кўрсатиш ва меҳр-оқибатли бўлишдаги мисоллари битта жасад мисолидирки, жасаднинг бир аъзоси оғриса, бошқа барча аъзолари бедорлик ва иситмада бирга бўлади» (Муттафақун алайҳ).

Нўъмон ибн Башир розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам айтдилар: «Мўминлар битта одамга ўхшашки, агар унинг боши оғриса ҳамма ери оғрийди, кўзи оғриса ҳамма ери оғрийди» (Муслим, Аҳмад ривояти, Саҳиҳул-жомиъ: 6668).

Мусулмон биродарининг ҳожатини чиқариш йўлида юрадиган ва ундан дунё ташвишларидан бир ташвишни аритадиган одамнинг фазли

Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам айтдилар: «Ким бир мусулмондан дунё ғамларидан бир ғамни кетказса, Аллоҳ ундан охират ғамларидан бир ғамни кетказади. Ким бир мусулмоннинг (камчилигини) ёпса, Аллоҳ дунёю охиратда унинг (айбини) ёпади. Банда модомики, биродарига ёрдам бериш пайида экан, Аллоҳ унга ёрдамчи бўлади» (Муслим, Термизий, Абу Довуд, Ибн Можа ривоятлари).

Ибн Умар розияллоҳу анҳумодан ривоят қилинади: Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам айтдилар: «Мусулмон мусулмоннинг биродаридир. Унга зулм қилмайди, душманига топшириб қўймайди. Ким биродарининг ҳожатини чиқариш йўлида бўлса, Аллоҳ унинг ҳожатини чиқариш йўлида бўлади. Ким мусулмон кишидан битта ғам-ташвишини аритса, Аллоҳ ундан Қиёмат кунининг ғамларидан бир ғамни аритади. Ким бир мусулмоннинг айбини яширса, Аллоҳ унинг айбини Қиёмат куни яширади» (Муттафақун алайҳ).

Ибн Умар розияллоҳу анҳумодан ривоят қилинади: Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам айтдилар: «Одамларнинг Аллоҳга суюмлироғи (одамларга) нафи кўпроқ тегадиганидир. Амалларнинг Аллоҳга суюмлироғи бир мусулмоннинг дилига шодлик киритишингиз ё ундан бир ғам-ташвишни аритишингиз ё қарзини ўтаб қўйишингиз ё очлигини кетказишингиздир. Мусулмон биродарим билан бирга бирон ҳожати учун юришим мен учун бир ой масжидда эътикоф ўтиришимдан яхшидир. Ким ғазабини тийса, Аллоҳ унинг айбини ёпади. Ким ғазабини сочишга қодир бўла туриб аччиғини ичга ютса, Аллоҳ қиёмат куни унинг қалбини розилик билан тўлдиради. Ким мусулмон биродари билан бирга то унинг бир ҳожатини раво қилгунча юрса, Аллоҳ таоло қадамлар тойиладиган кунда унинг қадамини собит қилади. Ёмон хулқ амални худди сирка асални бузганидек бузади» (Табароний ривояти, Саҳиҳул-жомиъ: 176).

Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам айтдилар: «Амалларнинг энг афзали мўмин биродаринг дилига шодлик киритишинг ёки унинг бирон қарзини ўтаб қўйишинг ёки унга нон едиришинг» (Саҳиҳул-жомиъ: 1096).

Ибн Мункадирдан ривоят қилинган марфуъ ҳадисда: «Мўминнинг қарзини ўтаб қўйиб, ҳожатини раво қилиб, бирон ғамини аритиб унинг дилига шодлик олиб кириш энг афзал амаллардандир».

Суфён ибн Уяйна айтади: Ибн Мункадирдан сўралди: «Лаззатбахш амаллардан нима қолди?» «Биродарларга фазлу-марҳамат кўрсатиш», деб жавоб берди у (Байҳақий «Шуъабул-иймон»да келтирган, Ас-силсилатус-саҳиҳа: 2291).

Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам айтдилар: Аллоҳ таоло қиёмат куни айтади:

– «Эй одамзот, мен касал бўлдим, кўргани келмадинг».

Банда: – «Эй Роббим, мен Сени қандай кўргани бораман, ҳолбуки Сен бутун оламлар парвардигори бўлсанг?», дейди.

– «Билмадингми, фалон бандам касал бўлди, сен уни бориб кўрмадинг. Агар уни кўргани борганингда Мени унинг ҳузурида топган бўлардинг! Эй одамзот, Мен сендан емиш сўраб келдим, сен менга таом бермадинг».

– «Эй Роббим, мен Сенга қандай таом беришим мумкин, ҳолбуки Сен бутун оламлар парвардигори бўлсанг?»

– «Билмадингми, фалон бандам сендан емиш сўраб келди, сен унга емиш бермадинг. Агар уни тўйғизганингда Мени унинг ҳузурида топган бўлардинг! Эй одамзот, Мен сендан сув сўраб келдим, сен менга сув бермадинг».

– «Эй Роббим, мен Сенга қандай сув беришим мумкин, ҳолбуки Сен бутун оламлар парвардигори бўлсанг?»

– «Фалон бандам сендан сув сўраб келди, сен унга сув бермадинг. Агар уни суғорганингда Мени унинг ҳузурида топган бўлардинг!» (Муслим ривояти).

Абу Умома розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам айтдилар: «Ким бир биродарига бирон ишида воситачи бўлган бўлса-ю, биродари унга шу иши учун бирон ҳадя берса ва у ўша ҳадяни қабул қилса[5], судхўрликнинг каттасини қилган бўлади» (Аҳмад, Абу Довуд ривояти, Саҳиҳу сунани Аби Довуд: 3025).

Абдуллоҳ ибн Умар розияллоҳу анҳумодан ривоят қилинади: Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам айтдилар: «Аллоҳ таоло баъзи кишиларни бандаларга манфаатлар етказиб туришлари учун неъматлар (қобилият ва имкониятлар) билан хослаган бўлади. Модомики, ўша неъматларни сарф қилиб туришаркан, уларни унда мустаҳкам қилади. Агар сарфлашмаса улардан олиб, бошқаларга бериб қўяди» (Ибн абид-Дунё ва Табароний ривояти, Саҳиҳут-тарғиб: 2617).

Ибн Аббос розияллоҳу анҳумодан ривоят қилинади: Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам айтдилар: «Аллоҳ қай бир бандага мўл-кўл неъмат берган бўлса, сўнг унга одамларнинг эҳтиёжларини туширса-ю, шунда у безор бўлса, ўша неъматни заволга юз туттирган бўлади» (Табароний ривояти, Саҳиҳут-тарғиб: 2619).

Абдуллоҳ ибн Умар розияллоҳу анҳумодан ривоят қилинади: «Рамода» йилида (қаттиқ очарчилик бўлган йил) Умар ибн Хаттоб розияллоҳу анҳу аъробийларни туя, дон-дун ва ёғ билан таъминлашдан қаттиқ қийналиб кетгач, туриб: «Эй Парвардигор, тоғ чўққилари узра уларга ризқ юборгин», деб дуо қилди. Аллоҳ унинг ва мусулмонларнинг дуосини ижобат қилди. Устига ёмғир томчилари тушган пайт: «Аллоҳга ҳамд бўлсин. Аллоҳга қасамки, агар Аллоҳ таоло бу ҳолатни биздан аритмаганида, ўзига тўқроқ бўлган биронта мусулмон хонадонини қўймасдан улар ҳузурига ўзларининг сонича камбағалларни киритган бўлар эдим. Шунда бир кишига етарли таом билан икки киши ҳалок бўлмай қолар эди», деди (Саҳиҳул-адабил-муфрад: 438).

[1] Яъни, зиёфат, никоҳ тўйи, ақиқа кабиларга чақирса боради.

[2] Ташмит – ярҳамукаллоҳ дейиш.

[3] «Нега энди ғойибона ҳимоя қилса?», деган савол бўлиши мумкин. Бунга жавоб шуки, мусулмон киши биродарининг обрўсини ғойибона, яъни унинг йўқлигида ҳимоя қилиши унинг биродарига бўлган муҳаббатининг чинлигига, биродарига нисбатан ўзининг зиммасидаги ҳақни чинакам риоя қилишига, Аллоҳ учун бажараётган ишида чин ихлосли эканига далолат қилади. Чунки мусулмон биродарнинг ҳурматини ғойибона ҳимоя қилиш ортида бирон дунёвий тамаъ яширинган бўлмайди. Шунингдек, мусулмон кишининг ҳурмати ўзи йўқлигида поймол қилинганда у ўзини ҳимоя қиладиган одамга муҳтожроқ бўлади. Аксинча, ўзи борлигида ҳурмати поймол қилинса, у ўзини ўзи ҳимоя қилишга қодир бўлиши ва ёрдамга у қадар муҳтож бўлмаслиги мумкин.

[4] Аллоҳга нисбатан насиҳат-холислик маъноси – Унга иймон келтириш, Уни шериксиз деб билиш, Унга тоат-ибодат қилишдир.

Аллоҳнинг китобига нисбатан насиҳат-холислик маъноси – унга иймон келтириш, уни тиловат қилиш, унинг оятларини тасдиқлаш ва ҳукмларига амал қилиш, маъноларини англаш демакдир.

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламга насиҳат-холислик – ул зотни севиш, буйруқ ва қайтариқларига итоат қилиш, суннатларини тирилтириш, даъватларини ёйиш, у зотни ва суннатларини озорлардан ҳимоя қилиш каби маъноларни ифодалайди.

Мусулмонларнинг имом-пешволарига нисбатан насиҳат-холислик – ҳақ устида уларга ёрдам бериш ва итоат қилиш, уларни ҳаққа чорлаш, мусулмонларнинг эҳтиёжларини уларга етказиш, уларнинг орқасида намоз ўқиш ва улар билан бирга жиҳод қилиш, улар тарафидан бирон ножўя иш содир бўлса қаршиларига қилич кўтариб чиқмаслик каби маънолардадир. Дин уламолари бўлмиш имомларга нисбатан насиҳат-холислик – уларнинг сўзларини қабул қилиш, ҳукмларда уларга эргашиш ва уларга нисбатан яхши гумонда бўлишдир.

Мусулмон оммасига нисбатан насиҳат-холислик – уларни дунёвий ва ухровий манфаатларига йўллаб қўйиш, улардан зулму озорларни даф қилиш, уларга бирон зиён-заҳмат етказмаслик, динларидан билмаган нарсаларини таълим бериш, сўзу амалда уларга ёрдам бериш, айбларини яшириш, камчиликларини тўлдириш, уларни яхшиликка буюриб, ёмонликдан қайтариш, уларга меҳр-шафқатли бўлиш, катталарини ҳурмат, кичикларига раҳм қилиш, уларга хиёнат ва ҳасад қилишдан сақланиш, ўзига яхши кўрган нарсани уларга ҳам яхши кўриш ва ўзига ёмон кўрган нарсани уларга ҳам ёмон кўриш, уларнинг молу жонларини ҳимоя қилиш каби маънолардадир

[5] Яъни, ким бировнинг бирон ҳожатини ўташ ё муаммосини ҳал қилиб бериш ё бирон ташвишини аритиш учун у билан махсус идоралар ё муайян шахслар ўртасида воситачи бўлса, сўнг бу иши эвазига ўша одамдан ўз ихтиёри билан берган бирон ҳадяни қабул қилса, у судхўрликнинг катта бир турини қилган бўлади. Ушбу ҳадис далолатига кўра, ҳимоячилик (адвокатлик) касби хатарли касб экани маълум бўлади. Чунки, ҳимоячи – аслида у кўпинча куфр қонуни бўйича иш юритишга мажбур – судда одамларнинг манфаатини ҳимоя қилиш олдидан бу ишига албатта хизмат ҳақи талаб қилади, иши кўрилаётган одам муҳтожми, камбағал ё қийин аҳволдами, бу уни қизиқтирмайди. Шак-шубҳасиз, бундай сифатдаги кишининг гуноҳи воситачилик қилгани учун ўзи сўрамагани ҳолда берилган ҳадяни қабул қилган одамнинг гуноҳидан улкан. Саҳиҳ ҳадис борки, Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам айтганлар: «Ҳали бир қавм келадики, сигир ердан ўт егани каби тиллари билан тирикчилик қилишади».

 

Manba: Islamnuri.com

Devami

Qiyinchilik yetganda amal qilinadigan qoidalar

 

Муаллиф: Д. Умар Муқбил
Таржимон: Абу Закария ал-Маданий

Биcмиллахир Рохманир Рохийм

Биринчи қоида: Мусибатланган фақат сен эмас.

Иккинчи қоида: Аллоҳ  тақдир қилган нарса беҳикмат бўлмас.

Учинчи қоида: Фойда келтирувчи ва зарарни даф қилувчи Ёлғиз Аллоҳдир, Аллоҳдан бошқадан умид қилма.

Тўртинчи қоида: Сенга етган нарса етмай қолиши, етмаган нарса етиши мумкин эмас.

Бешинчи қоида: Дунёнинг ҳақиқатини бил, хотиржам бўласан.

Олтинчи қоида: Раббингга чиройли гумонда бўл.

Еттинчи қоида: Аллоҳ сенга танлаган нарса сен ўзингга танлагандан кўра яхшироқ.

Саккизинчи қоида: Мусибат қанча оғирлашса, кушойиш* шунча яқинлашади.

Тўққизинчи қоида: Кушойиш қандай келаркин, деб ўйлама. Аллоҳ бир нарсани хоҳласа унинг хаёлга келмаган сабабларини ҳозирлаб қўяди.

Ўнинчи қоида: Сен кушойиш очқичлари Унинг қўлида бўлган зотга дуо қил.

 

* Кушойиш:  енгиллик, мусибатнинг ариши.

———–

 

Bicmillaxir Roxmanir Roxiym

Birinchi qoida: Musibatlangan faqat sen emas.

Ikkinchi qoida: Alloh taqdir qilgan narsa behikmat bo‘lmas.

Uchinchi qoida: Foyda keltiruvchi va zararni daf qiluvchi Yolg‘iz Allohdir, Allohdan boshqadan umid qilma.

To‘rtinchi qoida: Senga etgan narsa etmay qolishi, etmagan narsa etishi mumkin emas.

Beshinchi qoida: Dunyoning haqiqatini bil, xotirjam bo‘lasan.

Oltinchi qoida: Rabbingga chiroyli gumonda bo‘l.

Ettinchi qoida: Alloh senga tanlagan narsa sen o‘zingga tanlagandan ko‘ra yaxshiroq.

Sakkizinchi qoida: Musibat qancha og‘irlashsa, kushoyish* shuncha yaqinlashadi.

To‘qqizinchi qoida: Kushoyish qanday kelarkin, deb o‘ylama. Alloh bir narsani xohlasa uning xayolga kelmagan sabablarini hozirlab qo‘yadi.

O‘ninchi qoida: Sen kushoyish ochqichlari Uning qo‘lida bo‘lgan zotga duo qil.

 

* Kushoyish: engillik, musibatning arishi.

Devami

30 odimda farzand tarbiyasi (6 Odim)

Қўйиб беринг ўйнасин, фақат динига фойдали ўйин ўйнасин

Ўйинқароқлик ва серҳаракатлик болажонларга хос хислатлардан биридир. Шу сабабдан бу хислатни динга хизмат қилишга восита бўладиган тарафга йўналтиришга ҳаракат қилинг.

Болажонларнинг серҳаракат бўлишлари ва бир жойда турмасликлари айб ҳам, хато ҳам, камчилик ҳам эмас. Аксинча, бунинг бир қатор фойдалари бор. Болажонларнинг соғ-саломат бўлишлари, заковатли бўлиб етишишлари ва катта бўлганларида тажрибали бўлишлари шулар жумласидандир.

Ё ўзлари, ёки ота-оналари томонидан мажбурланиши туфайли кам ҳаракат қилган ва шу тарздаги ҳаётга кўниккан болаларнинг у хоҳ ўғил, хоҳ қиз бўлсин, номутаносиб, норасо бўлиб қолганларини кўрасиз. Кўпинча, мана шундай камҳаракат ҳаёт тарзли болалар одамови, қўрқоқ, тортинчоқ ва нимжон бўладилар.

Ўйинларнинг болажонлар шахсиятининг шаклланишидаги аҳамиятига доир амалий мисол:

Бу мавзудаги мисоллар жумласига баъзи ривоятларда келган чавондозлик, сузиш ва камонбозликни ёки ақлий қобилиятни ўстирадиган ўйинларни киритишимиз мумкин. Булар маҳоратли бўлишга, тажриба қозонишга ва заковатни ривожланишига васила бўлади.

Болажонлар, масалан ўғил болаларга нисбатан олсак, уларни жасур қилиб етиштирадиган чавондозлик, сузиш ва камонбозлик каби ўйинларга йўналтирилса, келажакда умматга фойдаси тегади. Бундай тарбияни олган болалар умматнинг оғир кунларида мана мен деб олдинга чиқадиган умматнинг жасур шахсларидан бўлади. Шундай экан, келинг барчамиз имкониятимиз даражасида болажонларимиз билан бирга ўйнайлик.

Ўйинларнинг болажонлар шахсиятининг шаклланишидаги аҳамиятига доир қиссалар:

1) Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Абу Ёқуб, Абдуллоҳ ибн Шаддод ибн Ҳод отаси (Шаддод ибн Ҳод)дан (Оллоҳ ундан рози бўлсин) ривоят қилади:

“Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам олдимизга Оснинг қизи Умомани елкаларига опичлаган ҳолда чиқдилар ва намоз ўқиб бердилар. Рукуъ қилсалар, уни ерга қўяр, рукуъдан турсалар, яна кўтариб олар эдилар”.[1]

Ибн Ҳажар (Оллоҳ уни раҳмат қилсин) айтади: “Баъзи олимлар бу ҳадисдан фарзандга меҳрибон бўлишнинг қадрининг улуғ эканлиги ҳукмини чиқарганлар. Агар бундай бўлмаса, намозда хушуъни муҳофаза қилиш билан боланинг кўнглига қараш орасида қарама-қаршилик чиққан бўларди. Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам иккинчисини, яъни боланинг кўнгилига қарашни олдинга қўйдилар.

Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам бу ишнинг жоиз эканлигини билдириб қўйиш учун шундай қилган бўлишлари ҳам эҳтимолдан холи эмас”.[2]

2) Абу Қатода (Оллоҳ ундан рози бўлсин) шундай дейди:

“Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам кечқурунги намозлардан бирида масжидга, ҳузуримизга Ҳасанни ёки Ҳусайнни кўтариб чиқдилар. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам олдинга ўтиб, уни ерга қўйдилар ва намозга такбир айтиб, намозни бошладилар. Намоз асносида бир саждаларини узунроқ қилдилар.

Отам айтади: “Шу онда бошимни кўтариб қарасам, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам саждадалар, болакай у зотнинг устига чиқиб олган экан, яна дарров саждага қайтдим. Намоз тугагандан кейин одамлар Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламдан: “Эй Оллоҳнинг расули, намоз асносида бир саждани узун қилдингиз, биз бир нарса бўлди ёки сизга ваҳий келди шекилли, деб ўйладик”, дедилар.

Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам: “Бу айтганларингизнинг ҳеч қайсиниси бўлмади. Фақат неварам устимга чиқиб олганди, (кўнгли) тусаганини қилиб бўлгунича уни безовта қилгим келмади”, дедилар.[3]

Ушбу ҳолат ибодат ишларида содир бўлди, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам болажонларга то ўйиндан улушларини олиб бўлгунларигача қўйиб бериб, раҳм-шафқат қилдилар. Энди ибодат вақтидан бошқа пайтларда қандай бўлиши мумкин?!

 

 

[1] Бухорий ривояти, “Китобул адаб” (5996).

[2] Фатҳул Борий (10/526).

[3] Сунан ан-Насоий (731).

Devami

Muhalif avının jeopolitiği: Türkiye’de Orta Asyalı ve Kafkasyalı Muhalifler Niçin Öldürülmekte?

Bilmem farkında mısınız, Türkiye’de son dönemde peş peşe suikasta kurban giden yabancıların sayısında gözle görülür bir artış var.  Hemen hepsinin ortak özelliği Orta Asya ve Kafkas kökenli olmaları,  bir tür diktaya dönüşen tek adam yönetimlerine karşı siyasi muhalefet yürütmeleri.

Akif EMRE

Sovyet sonrası Türk Cumhuriyetlerinde siyasal anlamda en büyük mağduriyeti İslami kimliklerini öne çıkaran muhalefet grupları yaşadı. Birçoğunda bu hareketler kanlı bastırıldı. Bir kısmında ise yasal şartlar altında siyaset yapmak isteyen akımlar takibata uğradı, eski Sovyet usulü provokasyonlarla hareketler terörize edildi. Baskılar o kadar şiddetli idi ki, yeni bağımsız ülkeler koca bir hapishaneye döndü.. .ve istenen oldu; muhalefet şiddete itildi yer yer.  “Radikal dini terör”ü bastırmak kadar meşru bir iş olamazdı! Kanlı devlet şiddeti, özgürlük havarisi dünyada kınanmaya bile değer görülmedi.

Ülkelerini terk etmek zorunda kalanlar sadece siyasi muhalefet liderleriyle sınırlı değil. Toplumsal ve dini alanda etkinliği olan din alimleri, entelektüeller, akademisyenler, gazeteciler soluğu yurt dışında aldılar. Bunların bir kısmı Batı Avrupa’da siyasi sığınma talebinde bulundular. Önemli bir kısmı da Müslümanca yaşama imkanı bulmak için Türkiye’yi seçti. Bu tercihte hem Türkiye’nin konumu hem de dini kültürel kaygılar belirleyici oldu. Tacikistan’dan Özbekistan’a, Afganistan’dan Kafkaslara uzanan tarihi Türkistan coğrafyasından, daha geniş anlamda eski Sovyet yönetiminden çıkan ulus devletlerden ve Rusya’dan akın ettiler.

Listeye rastgele göz attığımızda ilk akla gelenler: Umarali Kuvatov, Tacik, 6 mart 2015; Abdullah Buhari, Özbek muhalif, 10 Aralık 2014; Ali Usayev, Çeçen, 26 Şubat 2009; Zaurbek Amirev, Rüstem Altemirov ve Berg-Khazh Musaev, Çeçen, 2011; Medet Ünlü, Çeçenistan İçkerya fahri konsolosu, 22 mayıs 2013… Ve bu listeye eklenebilecek çok sayıda Çeçen suikastı…

Can korkusuyla ölümle3 hayat arasında yaşamaya çalışan, toplumlarının en dinamik ve yetişmiş insan birikimi, baskılardan kaçıp gelen çok sayıda muhalif ve mağdurların listesi hayli uzun. Suriye’den, Irak’tan, hatta Mısır’dan ve Kuzey Afrika’dan gelip Türkiye’ye sığınan, farklı siyasal eğilimlere sahip muhalifler bu tablonun dışında.

Bu yönüyle bakınca Türkiye’nin bir zamanlar Batı Avrupa’nın çok farklı muhalife kapı açması gibi bir işlev görmeye başladığı söylenebilir. Üstelik bu gelenlerin Türkiye’ye adapte olması kolay olduğu gibi her birinin küçük de olsa kendi taraftarlarından bir halka oluşturdukları söylenebilir. Diğer tarafta bu insanların can güvenliğinin sağlanamaması, özelllikle Çin ve Rusya’nın siyasi baskısıyla bir kısmına kapıların kapanması hatta iade edilmeleri Türkiye için yüz kızartıcı…

İç savaş pahasına kanlı yöntemlerle dağıtılan, yıldırılan muhalif seslerin yurtdışında ve Türkiye’de bile baskıcı rejimleri tarafından adım adım takip edilmeleri sıradanlaştı. Artık kimse bu diktatörlerin yönetimini, ne evrensel olduğu söylenen kriterler açısından ne özgürlük ve insan haysiyeti bakımından sorguluyor.

Ancak pek çoğu hayatta kalma, canlarını kurtarma pahasına sürgünde yaşamaya çalışan aydınların, siyasal liderlerin, alimlerin teker teker katledilmeleri kanıksanmış durumda. Mevcut rejimleri eleştirmekten öte etkinliği olmayan, pek çoğu sembolik düzeydeki bu isim ve oluşumların hayatlarının korunması önemli bir sorumluluk yüklüyor Türkiye’ye de.

Ancak adresi çok açık olarak belli olan bu cinayetlerin arkasındaki siyasi iradeye hiç bir baskının uygulanmaması, adeta onaylarcasına sessiz kalınması her şeyden önce dikta rejimlerini daha da cesaretlendiriyor.

Stratejik kaygılar, ekonomik çıkarlar Sovyet sonrası Türk Cumhuriyetlerinde statükonun olduğu gibi korunması, adeta Sovyet sonrası dönemin dondurulmasıyla sonuçlandı. Ukrayna krizinin temel nedeni, tarafların yaptığı anlaşmaya uymamaları olduğu gibi, bizatihi anlaşmanın sürdürülebilir olmamasıydı.

Benzer durum Türk Cumhuriyetleri için de geçerli. Jeo-stratejik konumları gereği, askeri önemleri, enerji kaynakları nedeniyle ekonomik anlamda vazgeçilmezlikleri şimdilik statükoyu sürdürecek gibi görünüyor. Oysa  soğuk savaş sonrası kurulamayan denge arayışı, her türlü adaletsiz yönetimi meşrulaştırmak için gerekçe üretmeye zorladı statükoyu.

Benzer cinayetlerin arkasının kesilmeyeceğinden korkulur. Zira bunu meşrulaştıracak, en azından dünyanın tepkisini engelleyecek iki senaryo sahneye kondu. Biri Batı’daki İslamofobinin yükselişe geçmesi ve buna gerekçe üreten bireysel eylemleri İslam ve Müslümanlıkla ilişkilendiren propaganda. Diğeri jeo-stratejik gerekçelerle üretilen, her tür uluslararası operasyonu haklılaştırmaya yönelik Ortadoğu’da icat edilen şiddet.
Rakip küresel güçler ile bunların gölgesinde kendi iktidarlarını sürdürmeye çalışan bölgesel tiranların yollarının kesiştiği yer burası.. Biri evrensel değerler adına terörle mücadele terörü, diğeri evrensel maddi beklentiler adına göz yumulan devlet terörü… Her ikisi de aslında çıkar savaşının faturasını Müslümanlara ve İslam coğrafyasına kesen bir şebekeden ibaret.

http://www.yenisafak.com.tr/

Devami

Rusya ve Özbekistan İstanbul’a 20 suikastçi göndermiş

Özbek imama suikast için Rusya ve Ukrayna’dan 20 kişilik grup göndermiş

Geçen yıl İstanbul’da silahlı saldırıda öldürülen Özbek asıllı imam Abdullah Buhari suikastını gerçekleştirmek için Rusya ve Ukrayna’dan 20 kişilik bir grup gönderildiği ortaya çıktı.
Ozodlik Radyosu’nun İstanbul Emniyet Müdürü Terörle Mücadele bölümü yetkilisini ve Gazeteci Hilmi Koç’a dayandardığı haberine göre, suikastçilere yataklık yapan Eldar Aslan isimli şahıs cinayet hakkında polise önemli bilgiler verdi.Aslan, Abdullah Buhari’ye suikast için gelen grubu yöneten Sabir Şukurov ile Antalya’da tanıştı ve ona tercümanlık yaptı. Araçılık yapan kişi ise Sultan adında birisi.İstanbul terörle mücadelede bölümü yetkilisi, telefon kayıtlarındaki bilgilere dayanarak Sabir Şukurov’un Viber kanalı ile “Misha” adlı bir kişi tarafından yönetildiğini belirlediklerini söyledi.

Bu kişinin emri ile Sabir Şukurov ve Eldar Aslan İstanbul’a gelerek Zeytınburnu’da Buhari’nin ders verdiği medrese çevresinde istihbarat çalışmaları yaptı. Aynı kişiler, Özbek muhalif Muhammed Salih’in de evinin etrafında keşifler yaptı.

İstanbul terörle mücadelede bölümü yetkilisi, suikast izlerinin Rusya ve Özbekistan’a uzandığını da sözlerine ekledi.

Dünya Bülteni

Devami

Nazarbayev Tekrar Aday!

Nur Otan Partisi, Kazakistan Cumhurbaşkanı Nursultan Nazarbayev’in cumhurbaşkanlığı seçiminde adayları olacağını duyurdu ve Nazarbayev resmen 26 Nisan’da yapılacak seçimlerde bu şekilde aday oldu. Tekraren seçilirse seçimle gelen ve halen görevde olan en uzun süre cumhurbaşkanlığı yapan dünyadaki iki liderden biri olacak. 11 Mart 2014 tarihinde Astana’da düzenlenen Nur Otan Partisi 6. Olağan Kurultayı sırasında 26 Nisan’da yapılacak Cumhurbaşkanlığı Seçimleri için Nazarbayev’in adaylığı delegelerin oyuna sunuldu ve tüm delegeler  tarafından Nazarbayev’in adaylığı kabul edildi. Kazakistan cumhurbaşkanlığı seçimine katılacak adayların son 15 yılda Kazakistan’da yaşıyor olması, Kazakçayı iyi bilmesi ve yolsuzluk ve rüşvet suçundan sabıkasının bulunmaması gerekiyor.

Bu bağlamda Nazarbayev önceki gün de dil sınavına katıldı. Kazakistan Yüksek Seçim Komisyonu, Nazarbayev’in zorunlu olan dil sınavına katıldığı ve başarılı olduğunu bildirdi. Yazılı, sözlü ve metin okuma  şeklinde yapılan sınavda Nazarbayev’in  Kazak diline hakim olduğu açıklandı.

1991’den beri görevde olan Nazarbayev tekraren seçilirse seçimlerle cumhurbaşkanlığı görevine devam eden Özbekistan Cumhurbaşkanı İslam Kerimov ile birlikte halen görevde olan en uzun süre cumhurbaşkanlığı yapmış olan liderlerden biri olarak görevine devam edecek.

Turkkazak

Devami

Türkmenistan’ın ‘iç güvenlik yasası’ çıktı

Türkmenistan meclisinde yeni gösteri ve miting kanunu kabul edildi. Yeni kabul edilen yasa Temmuz 2015’te yürürlüğe girecek

Türkmenistan’da kitlesel toplantılar, mitingler, gösteriler ve diğer etkinliklerin organizasyonu ve yürütülmesini düzenleyen yasa kabul edildi .

İlgili yasa Türkmenistan vatandaşlarının anayasada belirlenen haklarının barışçıl yoldan kullanılması ve kamu güvenliğinin sağlanmasını öngörüyor.

Mitingler ve gösterileri Türkmenistan’da daimi ikamet eden ve reşit olan bir veya daha fazla vatandaşın yanı sıra siyasi partiler ve diğer kamu kuruluşları organize edebilecekler.

Yeni yasayla birlikte gösteri yapmak isteyen gruplar dilekçe ile başvurabilecekler. Dilekçeler en erken 15 ve en geç 10 gün içinde yerel yönetim yetkililerine yazılı olarak verilecek. Tek kişilik eylemlerde dilekçe şartı olmayacak.

Yasaya göre, eylemlere katılanlar yüzlerini maskeler ile gizleyemeyecekler ya da kimliklerini engelleyen diğer öğeleri kullanamayacaklar, yanlarında silah ya da silah olarak kullanılabilir nesneleri bulunduramayacaklar.

Toplumsal eylemler yerel saatle sabah saat 07:00 başlayacak ve saat 22.00 bitirilecek. Yasa 1 Temmuz 2015 yürürlüğe girecek.

Dünya Bülteni

 

Devami

Öldürülen Tacik muhalif liderin yerine seçiidi

Tacik muhalif lider Kuvatov’un yerine, onunla birlikte Grup 24 hareketini kuran Şerefeddin Gadoev getirildi. Kuvatov’un katil zanlılarından biri ise tutuklandı

İstanbul Fatih’te silahlı saldırı sonucu hayatını kaybeden Tacikistanlı muhalif lider Umarali Kuvatov’un yerine “Grup 24” liderliğine Şerefeddin Gadoev getirildi. Sabir Valiev ise hareket başkanın yardımcısı oldu.

“Ozodi” radyosuna konuşan yeni başkan Gadoev, Kuvvatov’un ölümünden sonra ilk toplantılarını yaptıklarını belirterek, “Grup 24” hareketinin Tacikistan’da halkın uyanışı ve sosyal ve siyasal adaletin tesisi için mücadeleye devam edeceklerini söyledi.

ŞEREFEDDİN GADOEV KİMDİR? 

Gadoev, 19 Mayıs 1985 tarihinde Hatlon ilinin Farhor ilçesinde doğdu. 2009 yılında Tacikistan Milli Üniversitesi Uluslararası ilişkiler bölümünden mezun oldu. 2014 yılında İspanya’da siyasi yönetim dersleri aldı.

Tacikistan’da “Gold Tur Trans” şirketinin yöneticiliğini yapan Gadoev, 2012 yılında Umarali Kuvatova ile birlikte Tacikistan’ı terk etti. İkili Tacikistan Cumhurbaşkanı İmomali Rahmanov’u kendilerinin iş yerlerine yasa dışı el koyduklarını gerekçe göstererek birlikte “24 Grubu”nu kurdu.

Tacik muhalif hareketin son toplantısını nerede ve ne zaman yaptığı ise açıklanmadı.

BİR KİŞİ TUTUKLANDI

Kuvatov’un, 5 Mart’ta akşam saatlerinde ailesiyle yürüdüğü sırada silahla başından vurularak öldürülmesine ilişkin İstanbul Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele Şubesi ekiplerince gözaltına alınan Tacikistan uyruklu 3 kişinin emniyetteki işlemleri tamamlandı.

İşlemlerinin ardından Çağlayan’daki İstanbul Adliyesi’ne sevk edilen 3 şüpheliden Süleyman G, çıkarıldığı mahkemece tutuklandı. Diğer şüpheliler, adli kontrol şartıyla serbest bırakıldı.

Umarali Kuvatov, 5 Mart’ta akşam yemeği için evlerine konuk olan aile dostu Tacikistanlı Süleyman G’nin getirdiği pilavdan yedikten sonra eşi ve 2 çocuğuyla yürüyüşe çıkmış, Molla Gürani Mahallesi Simsar Sokak’a geldiklerinde tabancayla başından vurularak öldürülmüştü.

Yapılan incelemelerde Kuvatov ailesinin yediği pilavın da zehirli olduğu belirlenmişti. Olaya ilişkin Süleyman G’nin de aralarında yer aldığı 3 kişi gözaltına alınmıştı.

Dünya Bülteni

Devami

İran ve Türkmenistan arasında 17 anlaşma imzalandı

İran lideri Ruhani’nin Türkmenistan ziyaretinde çeşitli alanlarda 17 anlaşma imzalandı

İran ilr Türkmenistan arasıunda ilişkiler gelişiyor.Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani’nin Türkmenistan’a yaptığı ziyarette iki ülke arasında toplam 17 anlaşma imzalandı.

Hasan Ruhani, Türkmen mevkidaşı Gurbanguli Berdimuhammedov ile yaptığı görüşme sonrası yaptığı açıklamada ülkesinin Türkmenistan’dan daha fazla gaz satın almayı istediğini ifade etti. İki ülke arasında çeşitli alanlarda işbirliği öngören 17 anlaşma imzalandığı bildirildi.

Liderlerin açıklamalarında İran’ın almakta olduğu gaz miktarı beyan edilmedi. Konu uzmanlarına göre İran Türkmenistan’dan her sene 16 milyar metreküp gaz satın alıyor. İki ülke arasındaki doğalgaz boru hattının yıllık kapasitesinin 8-10 milyar metreküp olduğu belirtiliyor.

Ruhani iki ülke arasındaki ticaret hacmi önümüzdeki 10 yıl içinde 60 milyar dolara ulaşacağını tahmin ettiklerini bildirdi.

Türkmen lider Berdimuhammedov ise açıklamasında Kazakistan-Türkmenistan-İran demir yolu hattının Tahran ile ticari ilişkilerin geliştirilmesini kolaylaştıracağını söyledi.

Dünya Bülteni

Devami

Kayıp Özbek aktivist akıl hastanesine yatırılmış

Özbekistan’da geçen hafta kaybolan Özbek aktivistin polisler tarafından akıl hastanesine yatırıldığı bildirildi

Özbekistan’da polis tarafından kaçırıldığı öne sürülen aktivist Alikul Sarimsoqov’un ruh ve sinir hastalıkları hastanesine zorla yerleştirildiği ortaya çıktı.

Merkezi Taşkent’te olan “İnsan Hakları Aktivistleri Birliği” üyesi Shukhrat Rüstemov meslektaşının durumu hakkında açıklamalarda bulundu. Rüstemov, Sarimsoqov’un Djizzak şehrindeki bir akıl hastanesinde olduğunu tespit ettiklerini söyledi.

Djizzak ilinde çiftçilerin haklarını savunan Alikul Sarimsoqov sekiz gün önce Taşkent’te ortadan kaybolmuştu.

Sarimsokov, geçen yıl Mayıs ayında yerel yönetimler temsilcilerinin yasa dışı işleri hakkındaki şikayetleri cevapsız bırakmakta olan Başbakan Şevket Mirziyoev’in yargılanması için suç duyurusunda bulunmuştu.

Dünya Bülteni

Devami